DNG 4/2026 Handen van Verbinding

 Handen van verbinding.

Jaar na jaar zetten Vrijwilligers zich belangeloos in. Of het nu is in de Raad van Bestuur, de redactieraad, bij talloze evenementen en activiteiten, hun rol is onmisbaar zowel in onze organisatie als in een maatschappij waarin verdienmodellen en economische winst voorop staan. Winst betekent voor de Vrijwilliger iets anders, het gaat over sociaal contact, kennis, culturele expressie, dankbaarheid, verbinding, medemenselijkheid en vooral ook plezier!

Ook dit tijdschrift is er dankzij Vrijwilligers. Met daadkracht en creativiteit worden telkens opnieuw interviews afgenomen, columns geschreven, portretten gemaakt enz. Ieder naar zijn talent, interesse of idee. Maar wie zijn onze Vrijwilligers? Wat boeit hen? Wat drijft hen?

We gingen in gesprek met de Vrijwilligers, mét hoofdletter uit bijzonder respect.

In 2026 vieren we, op initiatief van de Verenigde Naties, het Internationaal Jaar van de Vrijwilliger. Het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk (VSVw) is organisator van verschillende activiteiten doorheen het jaar. Eva Hambach, directeur, vertelt over de werking en bekijkt het vrijwilligerswerk vanuit diverse invalshoeken.

Dominique Verté, oud-voorzitter van het Vermeylenfonds, benadrukt het belang en de kracht van vrijwilligerswerk om zo de samenleving van onderuit te veranderen. We moeten niet wachten op de overheid.

Dus we willen de Vrijwilligers bedanken voor alle tijd, moeite en energie waarmee ze uit vrije-wil bijdragen aan een betere samenleving. We willen hun onmisbare, vaak onzichtbare bijdrage vieren en de impact tonen op vlak van verbinding, expressie en inclusie.

Dat is wat vrijwilligers doen; de handen uit de mouwen steken, de handen ineen slaan maar ook de hand op iemands schouder leggen, de hand uitreiken naar anderen ...

Ze zijn onmisbaar die handen van verbinding.

Dank u, beste Vrijwilliger!

Sarah Mistiaen

Inhoud april-juni 2026

03 Eyecatcher

04 Interview met Dominique Verté

08 Eva Hambach aan het woord

11 Vrijwilligers in gesprek

19 Gedicht Marc Terreur

20 Agenda

21 U was weer geweldig!

24 BV - Paul Teerlinck

26 Column - Peter Benoy

28 Nieuws

29 Column - Lina Corrigan

30 Column - Anita

31 Aanraders!

Colofon

DE NIEUWE GEMEENSCHAP driemaandelijks ledenblad van het August Vermeylenfonds vzw; verschijnt op 15 maart, 15 juni, 15 september en 15 december.

REDACTIE Peter Benoy, Tom Cools, Willem Debeuckelaere, Sarah Mistiaen, Johan Notte, Kristel Gijbels, Nico Pattyn, Paul Teerlinck, Eliane Van Alboom, Judy Vanden Thoren, Hans Vandevoorde, Anita Van Huffel en Anne Van De Genachte (+ vormgeving)

ALGEMEEN SECRETARIAAT Tolhuislaan 88, 9000 Gent, 09 223 02 88 - e-mail: info@vermeylenfonds.be - website: vermeylenfonds.be - openingsuren: 9u - 12u en van 13u tot 17u

ABONNEMENT 15 euro (4 nummers)

LIDMAATSCHAPSBIJDRAGE 15 euro per individu. U kunt lid worden door aan te sluiten bij een plaatselijke afdeling of door overschrijving op rek.nr. BE50 0011 2745 2218 van het Vermeylenfonds vzw, Tolhuislaan 88, 9000 Gent. Leden ontvangen gratis De Nieuwe Gemeenschap.

VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Willem Debeuckelaere, p/a Tolhuislaan 88, 9000 Gent Auteursrechten personen die we niet hebben kunnen bereiken i.v.m. eventuele auteursrechten kunnen de redactie contacteren.

STEUN HET VERMEYLENFONDS Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar. Reknr. BE50 0011 2745 2218, Vermeylenfonds, Tolhuislaan 88, 9000 Gent.

Om reden van milieuvriendelijkheid wordt dit tijdschrift op chloorvrij recycleerbaar papier gedrukt.

-3-

EYECATCHER

Het festival van het poëtische verlangen, Maandrang, bracht inspiratie en prikkelde zintuigen met mooie woorden en klinkende zinnen. Maandrang organiseerde ook een Poëziewedstrijd i.s.m. Creatief Schrijven vzw. Je kon je eigen poëtisch kunststaaltje doorsturen. Een vakjury boog zich over de inzendingen om vervolgens een favoriet gedicht te selecteren. Luc Geeraert werd bekroond als winnaar met dit prachtige gedicht.

Bij de kapper

burgerlijk of in halloweenthema vraagt de kapper het lepeltje roest onbeslist in mijn koffie zwart als zijn oogopslag kies ik thematisch vraag me niet waarom een kapper geen knipper is

aftoppen zegt hij kapt oren en neus en dat dit al frisser oogt plant scheermes in mijn voorhoofd stroopt de schedel bloot scalperen is het nieuwe epileren de witte spoeling na het woord uitdunnen verwijdert hij wangen en tong ik hou inderdaad niet van small talk bij de kapper en dat ook de nek proper moet scheert wervels naakt tot slot blaast zijn haardroger de laatste vleesresten weg

mooi vraagt hij tevreden wanneer ik mijn hoofd schud in ontkenning valt het op de grond hij plaatst het terug zegt een nieuw kapsel is altijd even wennen

Luc Geeraert

STANDPUNTEN

Dominique Verté, over de krachten in de samenleving

Interview: Nico Pattyn Foto: Paul Teerlinck

-4-

STANDPUNTEN

Dominique Verté, over de krachten in de samenleving

Interview: Nico Pattyn Foto: Paul Teerlinck

-5-

Het jaar 2026 is het Internationaal Vrijwilligersjaar, vandaar dat we het over vrijwilligerswerk willen hebben. Maar eerst moeten we misschien bepalen waar we precies over spreken. Vrijwilligerswerk heeft niet altijd bestaan. Zonder algemeen ingevoerd betaald werk, waarbij 'tijd' een economische waarde krijgt, is vrijwilligerswerk een zinloos begrip. In het Frans maakt men bv. een onderscheid tussen 'bénévolat' en 'volontariat', waarbij het tweede onder een statuut valt. Hoe zit dat bij ons?

BIO Dominique Verté (°1958) is professor emeritus sociale gerontologie aan de VUB. Hij ontwikkelde o.a. de Ouderbehoeftenonderzoeken. Hij is sinds lang een pleitbezorger van zorgzame buurten en de rol van vrijwilligers daarbij. Als expert ondersteunde hij zowel de Vlaamse als Brusselse regering. Van 2006 tot 2012 was hij voorzitter van het Vermeylenfonds.

Dominique Verté: "Vrijwilligerswerk als begrip veronderstelt inderdaad een onderscheid tussen arbeids- en private tijd. En er zijn daadwerkelijk verschillen binnen vrijwilligerswerk. Zo zijn er de min of meer bezoldigde vrijwilligers in bv. de sportsector. Dat zijn dan de mensen die de kantine openhouden, terreinverzorgers e.d. Zij worden meestal niet bezoldigd, trainers wel. Zeker de jeugdsport is booming, dat gaat om veel mensen. Een ander verhaal is het puur vrijwilligerswerk, zoals mantelzorg, kinderzorg. Dat is maatschappelijk zeer relevant werk, maar geen vrijwilligerswerk in strikte zin. Ik gebruik dan ook liever de bredere term maatschappelijke participatie. Vrijwilligerswerk in strikte zin is altijd onbezoldigd, op een kostenvergoeding na, en vinden we in sectoren als het verenigingsleven, woonzorgcentra, ziekenzorg ..."

We horen dat er gemakkelijker mensen gevonden worden om iets te doen op het terrein dan te zetelen in besturen. "Ik hoor die klacht ook, dat men geen mensen vindt voor in het bestuur. Maar misschien is het ook een kwestie van niet willen zoeken en dus vinden. Ik heb opleiding gegeven voor het vinden van vrijwilligers. Het gaat om een techniek welk profiel je wil vinden, wie daaraan voldoet, waar je die mensen kunt vinden. Mits dat goed gebeurt, vind je wel degelijk mensen. Ik zeg altijd: 'In colaflesjes kun je niet vissen'. Het heeft ook met machtsposities te maken. Welke rol, positie, macht geef je die bestuurders? Als je ze geen of weinig inspraak geeft haken ze af."

Is er algemeen een daling van het aantal vrijwilligers? "We komen uit een andere samenleving. Die was verzuild, mensen bekenden zich tot een zuil en waren daarin actief, ook als vrijwilliger. Dat was deels ook om den brode, er werd binnen die zuil levenslang voor je gezorgd. Dat is veranderd. Vrijwilligerswerk op basis van religie, ideologie of politieke kleur is algemeen minder relevant geworden. Maar de cijfers zeggen wel dat voor de oudere bevolking de participatie aan vrijwilligerswerk sinds 2002 gestegen is van 17 tot 20,6 %. Dat heeft te maken met behoefte aan zingeving, een invulling geven aan je bestaan. Bij jongeren is het een ander verhaal en zien we minder participatie. Er is veel concurrentie in hun vrijetijdsbesteding met allerlei soorten ontspanning. Zij leiden zelfs aan keuzestress. Ik geloof er niet in dat we als maatschappij egoïstischer, egocentrischer geworden zijn. Er is een verregaande individualisering, maar dat is niet gelijk aan egoïsme. Er is een ontzettende keuzemogelijkheid betreft je tijdsbesteding. Maar bv. jeugdclubs en sportclubs boomen. De manier waarop dat verloopt is wel anders dan hetgeen we vroeger kenden. Vroeger zagen we langdurig, vaak levenslang engagement, dat is sterk verminderd. Op die nieuwe manier van engageren moet worden ingespeeld. Mogelijke kandidaten denken nu soms dat, eenmaal aangesloten bij een vereniging, men daar moeilijk weer van af geraakt waardoor ze aarzelen om toe te treden of een taak op te nemen. Terwijl ze wel dingen willen gerealiseerd zien. Vanuit hun zingevingskader willen ze werken aan zaken die ertoe doen, hun capaciteiten benutten, zich verbeteren."

In welke mate speelt groepsdynamiek een rol bij het aan boord houden van vrijwilligers? "Dat speelt een zeer belangrijke rol. Soms hebben organisaties de neiging exclusief te zijn. Wanneer we personen die nu geen vrijwilligerswerk doen vragen hoe dat komt, zeggen ze vaak dat ze dat wel willen als iemand het hen vraagt. Maar wat blijkt? Niemand vraagt het hen! Dat is al een eerste probleem. Ten tweede, je moet ook inspelen op hun competenties, duidelijk maken waarom je hen nodig hebt. Je moet, ten derde, ook het engagement afbakenen in de tijd, inspelen op de schrik dat men misschien van dat engagement niet meer afgeraakt. Ten vierde moet wat ze doen vervolgens immaterieel gevaloriseerd worden. Je moet je waardering uitspreken voor wat ze doen, voor hun inbreng, en dit ook blijvend tonen. Ten vijfde, zorgt een goede groepsdynamiek er nadien vaak voor dat personen zich blijvend engageren. Levenslange inzet kan best, maar dan wel als de noodzakelijke voorwaarden vervuld worden. Men kan er ook in groeien, geleidelijk meer verantwoordelijkheid opnemen."

"Ik geloof er niet in dat we als maatschappij egoïstische, egocentrischer geworden zijn"

Zijn alle groepen in de samenleving even sterk vertegenwoordigd in het vrijwilligerswerk? "De meerderheid van de vrijwilligers zijn hoog opgeleid. Men zoekt vaak naar dezelfde competenties, waardoor groepen uit de boot vallen. Er moeten gedifferentieerde profielen worden opgesteld: welk soort capaciteiten heeft men precies nodig? En vervolgens kan men kandidaten daarop aanspreken. Mensen maken daarbij een kosten-batenanalyse. Die baten kunnen immaterieel zijn. Je kunt bv. mensen zoeken via netwerken. Zoek eerst uit met wie je moet spreken in een gemeenschap, zoek sleutelfiguren. Je valoriseert die mensen door hen op hun netwerk en zo hun belang in hun gemeenschap aan te spreken."

"Je moet je waardering uitspreken voor wat ze doen, voor hun inbreng, en dit ook blijvend tonen."

Slagen we er in de nieuwe Belgen bij het vrijwilligerswerk te betrekken? "Moeilijker. We zien op basis van onderzoekswerk dat in Brussel bv. de sociale cohesie best hoog is, maar dan per gemeenschap. Het is belangrijk om activiteiten te zoeken

-6-

die gemeenschappen overstijgen. Het Vermeylenfonds lukt daar in met het Belgisch Kampioenschap Poetry Slam. Of een hiphopconcert, dat spreekt ook jongeren van vele gemeenschappen aan. Het maakt dat het Vermeylenfonds tegenwoordig geen naar een witte samenleving georiënteerde organisatie is. In Gent werd bv. samen met een Turkse zelforganisatie een tentoonstelling over landbouwwerktuigen georganiseerd. Zoiets heeft succes, het gaat om een universeel onderwerp. Ook als het gaat over iets als de opwaardering van de wijk, kan je mensen laten meedenken. Sociaaleconomisch zwakkere klassen maak je zo mee 'eigenaar' van de wijk. Zelforganisaties betrekken is een pluspunt, maar dat lukt niet overal even goed. In Gent leeft dat wel. De Turkse gemeenschap is in Gent geïntegreerd, maar maakt te weinig deel uit van het weefsel van de hele stad. We moeten dat zijn tijd geven. Vijftig jaar geleden was het hier nog een succes als de katholieken, liberalen en socialisten na de zondagsmis niet op de vuist gingen. Zo'n activiteit die mensen bijeenbrengt kan iets eenvoudig zijn. Zelf ben ik momenteel in mijn vrije tijd bezig met fermentatie van groenten en het maken van charcuterie. Ik ken Albanezen die daarin gespecialiseerd zijn, zo kun je daar samen iets rond doen. Alleen die activiteiten waarbij er een gemeenschappelijke basis is, lukken. Interreligieuze dialoog bv. is ook succesvol."

"Het is belangrijk om activiteiten te zoeken die gemeenschappen overstijgen"

Sinds 3 juli 2005 kennen we in België de Wet over de rechten van vrijwilligers. Waarom was die wet nodig? "Vrijwilligerswerk werd daarmee gedefinieerd, voorwaarden en rechten werden bepaald. Grote organisaties willen werken met vrijwilligers, vooral omdat ze daar de voordelen van inzien, maar willen er onvoldoende inspanningen voor doen. Soms werden aan vrijwilligers te veel eisen opgelegd, de grens tussen professionelen en vrijwilligers werd zo quasi onbestaande. De basisregel is: niet de vrijwilliger, maar de organisatie moet flexibel zijn wanneer men op vrijwilligers beroep doet. Anders vertrekken ze weer. Als je bv. vrijwilligers nodig hebt op woensdagnamiddag is dat een probleem. Mensen willen dan bij de kinderen of kleinkinderen zijn. Maar als je dat benadert als een probleem dat men samen probeert op te lossen, dan organiseren mensen zich onderling. Dan voeren ze een beurtrol in. Mensen die zich willen organiseren maken een kosten-batenanalyse. Matcht het met mijn capaciteiten, met mijn locus of control, wat is het maatschappelijk belang ervan? Ze willen ook niet zomaar engagement voor het hele leven, ze willen als het ware kunnen shoppen. We hebben op een aantal terreinen vrijwilligers nodig, mensen die het terrein goed kennen. Bij zorg en welzijn worden, 5 tot 15 % van de mensen die steun nodig hebben, niet gevonden. Vergeet het idee dat je dit door professionalisering kunt oplossen. Dat is onmogelijk. Je moet de informele capaciteit binnen de samenleving benutten en daarvoor informele netwerken opzetten. Ik werd bv. betrokken bij een project in Knokke-Heist, waar ook sociaaleconomisch armere wijken zijn. Via wijkambassadeurs is daar een netwerk opgezet en zijn mensen geholpen die moeilijk te bereiken waren. We zien dat ook bij deMens.nu, dat kiest voor praktisch humanisme en het vormen van informele netwerken in plaats van morele dienstverlening in klassieke zin. Het is zaak te connecteren! De vrijzinnigheid is nog altijd te veel een intellectueel gezelschap. Men is er te weinig in geslaagd te democratiseren. Dat krijg je wel door samen dingen te doen. Dat is voor mij praktisch humanisme. De vrijzinnigheid heeft die trein gemist. Bij sociale innovatie is de vrijzinnige gemeenschap aan de kant blijven staan. Het kan nochtans ook anders. We zien dat in sommige gemeenten, zoals Malle, waar de lokale besturen bij alles nadenken hoe ze vrijwilligers kunnen betrekken."

"De vrijzinnigheid is nog altijd te veel een intellectueel gezelschap"

Is er geen gevaar dat, in tijden waarop bespaard wordt op solidariteit, welzijn en zorg, vrijwilligerswerk wordt ingezet om de ontmanteling van de welvaartstaat te compenseren? "Er is een tijd geweest, met name tijdens de burgermanifesten van Guy Verhofstadt, dat het maatschappelijk middenveld op de schop moest. Men is daarop teruggekomen. We zien wel dat een partij als N-VA het middenveld (mutualiteiten, vakbonden) wil ontmantelen. Zij zien de verzuiling (zoals in de zorg, onderwijs) als iets negatief, iets waar ze weinig impact op krijgen, en ze willen dat om politieke redenen weg. Algemeen zien we een verrechtsing, verharding. Mijn houding daartegenover is dat we niet moeten wachten op de overheid. We moeten de samenleving van onderuit veranderen. De essentie van de politiek is eigenlijk conservatief: mensen verkiezen om de zoveel jaar mensen met dezelfde overtuiging. Zo worden geen mensen verkozen die een visie hebben op de samenleving zoals ze er binnen tien jaar of meer moet uitzien. Het wordt dan met de politiek als bij 'Wachten op Godot': tevergeefs blijven wachten op de verhoopte verandering. Maatschappelijke transitie komt van onderuit, en het middenveld speelt daarbij een grote rol. De politiek moet dan wel volgen. Ik geloof sterk in systemische transitie. Vroeger waren solidariteitsnetwerken politiekreligieus georganiseerd. De krachten die dit kunnen aansturen moeten we nu elders vinden. We hebben andere motoren nodig voor solidariteit en maatschappelijke cohesie. Het is een kwestie van die motoren te vinden en aan de praat te krijgen, een beweging op te zetten. Ik blijf positief. Die krachten zijn er, er is voldoende capaciteit in de samenleving, maar we hebben technieken nodig om die solidaire beweging op te zetten."

Hartelijk dank voor dit gesprek.

-7-

VERMEYLENFONDS REIST NAAR

Bilbao en het Spaanse Baskenland

7-13 OKTOBER 2026

O.l.v. Johan Notte en met Sarah De Vlam als gids wordt er een culturele reis gepland naar het Spaanse Baskenland met bezoek aan Bilbao, Getxo, Guernica, San Sebastian ... Interesse? Geef je e-mailadres door aan johan.notte@telenet.be en je ontvangt het volledige programma met inschrijvingsformulier.

(Foto): txlopez pixabay

Vilde Frang Jaap van Zweden Sol Gabetta Renaud Capuçon Jeanine De Bique Eric Whitacre Lucas & Arthur Jussen Jakob Bro & Brussels Philharmonic

De Bijloke Muziekcentrum Ontdek seizoen 25/26

Ledenvoordeel Vermeylenfonds Krijg 20% korting op een selectie van concerten. Info & tickets via vermeylenfonds.be

-8-

Interview en redactie: Ine Pisters

Eva Hambach aan het woord ... 'Het gaat wezenlijk om solidariteit.'

(Foto): Eva

-9-

Het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk (VSVW) is een kenniscentrum en aanspreekpunt voor organisaties die voor hun werking beroep (willen) doen op vrijwilligers. Eva Hambach is directeur van het Steunpunt en werkt er al 25 jaar. Ze is dus de uitgelezen persoon om het vanuit diverse perspectieven eens uitgebreid over vrijwilligerswerk te hebben: de ethiek en het idealisme, de solidariteit van onderuit, de ondersteunende en innovatieve kracht, de verhouding tot overheden en besparingen, de veranderingen in de samenleving. Ze vertelt ook over de werking van het Steunpunt en over het Internationaal Jaar van de Vrijwilliger waarin ze de bijdrage van vrijwilligers in de samenleving in de kijker en in kaart hoopt te brengen.

BIO Eva is Master in de Internationale Politiek en werkt sinds 2001 voor het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk als directeur en bouwde in de loop van de jaren expertise op het vlak van beleid (Vlaams, federaal, Europees) met betrekking tot het vrijwilligerswerk, de regelgeving en thema's zoals verzekeringen en aansprakelijkheid.

Vanuit haar functie is ze actief in verschillende overlegplatformen, lid van het Bureau van de Hoge Raad voor Vrijwilligers, en schreef verschillende publicaties over het vrijwilligerswerk.

De volledige versie van onze boeiende dialoog kunt u nalezen op de website.

Steunpunt, het middenveld, de overheid We zijn een Vlaams steunpunt, dus wij hebben vooral contact met de Vlaamse overheid en de Vlaamse administratie. De coördinerende minister van het vrijwilligerswerk is Caroline Gennez, als minister van Cultuur. Cultuur en Welzijn worden gecombineerd, maar het Vrijwilligerswerk valt onder Cultuur. Cultuur is de grootste vrijwilligerssector.

Het Steunpunt geeft algemeen advies, en juridisch advies rond regelgeving. Daar krijgen we vaak vragen over, en daar ben ik blij om, dat ze ons vragen of iets kan of mag, of dat ze dit of dat beter niet doen. Tijdens de corona-periode werden massaal vaccinatie-vrijwilligers ingezet. Het was pijnlijk: de socioculturele verenigingen en sportclubs lagen stil, jongeren raakten geïsoleerd, ouderen evenzeer. Maar aan de andere kant lokte de overheid volop vrijwilligers voor de vaccinatiecentra, met te hoge kostenvergoedingen. Tijdens de corona-periode was het druk bij ons, we kregen veel vragen. Bijvoorbeeld of je als vrijwilliger karretjes mocht gaan ontsmetten voor de Colruyt. Nee, dus, want dat is een private speler, daar kan je geen vrijwilligerswerk voor doen. De overheid heeft tijdens de corona-periode wél vrijwilligerswerk toegelaten in de commerciële woonzorgcentra. Dat mag nu niet meer. Maar ik vrees dat de overheid te laks is en onvoldoende controleert of er vrijwilligers actief zijn bij deze commerciële spelers.

Er worden in de commerciële sector best wat constructies gemaakt om vrijwilligers te kunnen aannemen. Festivals, pretparken en dierentuinen zetten bijvoorbeeld een VZW op die iets extra aanbiedt, bijvoorbeeld entertainment van het publiek. Maar stel, ik weet veel over wasberen en ik bied de dierentuin aan om één keer per week over wasbeertjes te komen praten, als vrijwilliger. Ik haal er wat voordelen uit, ik krijg misschien een familieabonnement, en dan kan ik er met de kleinkinderen naartoe. Vrijwilligers zien het probleem niet altijd. Sommige mensen vinden dat het ook moet kunnen om op commerciële festivals als vrijwilliger te werken. Wij laten hen weten dat dat niet correct is. Maar als ze het dan toch doen, hebben wij geen enkel middel om in te grijpen. Wij zijn geen vrijwilligerspolitie.

De gesubsidieerde niet-commerciële organisaties, de instellingen 'van openbaar nut' worden met besparingen opgezadeld en dat merken we hier in huis heel sterk. Ik heb maar van één vereniging gehoord over een status quo, maar voor de rest moet eigenlijk iedereen besparen. Dus dat betekent minder personeel, en dan kom je al snel bij 'doe het dan maar met vrijwilligers'. Zoals ook in de zorgsector. Men neemt de taken van het verplegend onder de loep en bekijkt wat zou kunnen worden uitbesteed aan vrijwilligers. Het gebeurt nu al: het onthaal, patiënten naar hun kamer brengen, wat ik zeker geen probleem vind, maar de vrijwilligershulp mag niet verder uitbreiden naar onderhoudstaken bijvoorbeeld. Er zijn altijd wel mensen die dat willen doen. En in instellingen van openbaar nut, of vzw's, openbare ziekenhuizen, of universiteiten kan het wettelijk inderdaad perfect. Toch moet het goed afgebakend worden. Ook lokale besturen gaan wel eens 'creatief ' om met het inschakelen van vrijwilligers. Als Steunpunt adviseren we hen om in sommige gevallen niet te kiezen voor gemakkelijkheidsoplossingen zoals het inzetten van werknemers die net met pensioen gaan en vrezen dat ze in een zwart gat gaan vallen. Er zijn overigens veel lokale besturen die wél het goede voorbeeld geven.

In de cultuursector zijn ook klappen gevallen. Ik hoorde onlangs van een culturele organisatie in het Leuvense dat ze, als ze niet met vrijwilligers werken, nog maar de helft van hun programma kunnen aanbieden, dat bovendien duurder zou worden. Wat doe je dan? Kiezen voor een extra medewerker, of voor twee of drie vrijwilligers? Die keuze is soms snel gemaakt. De overheid geeft eigenlijk een beetje het slechte voorbeeld. Dat zagen we bij de vaccinaties, maar nu ook in de scholen, ondermeer voor de buitenschoolse en over-de-middag kinderopvang. Het gebeurt allemaal door vrijwilligers. En er zijn de zomerscholen. Scholen moeten dat georganiseerd krijgen, en kiezen vaak voor de gemakkelijke oplossing door hier leerkrachten (die al voldoende werk hebben) in te schakelen. Dat klopt niet. Het speelveld voor het middenveld wordt moeilijker, uitdagender en kleiner. En dan zegt de overheid: 'Dan moet je maar creatief zijn, niet alleen aan de subsidiekraan hangen.' Of je moet een private samenwerking aangaan. Maar de privéspeler wil daar ook zijn voordeel mee doen. Ik ben daar niet per definitie tegen, maar het betekent wel dat je je middenveld begint te 'vermarkten' en verkopen.

Vrijwilligers werven en integreren De beste manier om vrijwilligers te werven is om het rechtstreeks te vragen. Je kunt alle mogelijke foldertjes en 'flashy' dingen uitdelen, mensen persoonlijk aanspreken werkt veel beter. De kans dat ze 'nee' zeggen is al veel kleiner. Eens ze beginnen, moet je ervoor zorgen dat ze passen in je team. Hoe kunnen hun talenten ingeschakeld worden? Vermits elke vereniging dient te investeren in z'n vrijwilligers, is het zeker niet kostenvrij.

"Je hebt betaalde en onbetaalde medewerkers, maar het zijn allemaal medewerkers"

Ik ken organisaties, het is een minderheid, die nog altijd een beetje de mentaliteit hebben van 'je mag blij zijn dat je hier vrijwilligerswerk kunt doen'. Totaal niet motiverend! En er zijn

-10-

ook organisaties waar karakters botsen. Tja, het is allemaal mensenwerk. Ik zeg altijd, je hebt betaalde en onbetaalde medewerkers, maar het zijn allemaal medewerkers. En in de beste wereld geef je hen ook inspraak en laat je hen ook mee bepalen. Wij doen dat ook voor ons beleidsplan. Anders werkt het niet.

"Men moet eindelijk eens beseffen, dat vrijwilligers géén goedkope manusjes-van-alles of robotjes zijn"

Een kwestie van solidariteit en individuele vrije keuze De overheid staat werklozen en mensen met een leefloon soms niet toe om vrijwilligerswerk naar keuze te doen en worden verplicht om in een woonzorgcentrum of ziekenhuis te gaan helpen. Sorry, maar dat is verkeerd. Men moet eindelijk eens beseffen dat vrijwilligers géén goedkope manusjes-van-alles of robotjes zijn. Zij hebben hun eigen talenten, laat hen die inbrengen. In de vrijwilligerswet staat: je kán vrijwilligerswerk doen, het is een kwestie van vrije wilsautonomie of je dat wil doen en waar je dat wil doen. En dat vergeet men weleens. Bij vrijwilligerswerk staat de vrije wil van het individu centraal!

Ik denk dat vrijwilligerswerk van alle tijden is en van alle samenlevingen. De essentie is dat mensen altijd iets willen doen voor elkaar. Het gaat wezenlijk om solidariteit. Als jij iemand ziet vallen, dan ga je die persoon helpen. En dat zie je ook om je heen. In Minneapolis maken buren voedselpakketten die ze bezorgen bij mensen die de straat niet meer op durven. 'We zorgen voor elkaar', dat is de kern. Die kern mag men niet gaan manipuleren.

De bestaans(on)zekerheid speelt een rol. Mensen worden van de werkloosheid gezwierd en komen terecht bij het OCMW voor een leefloon, pensioenen worden afgetopt. Ik merk dat bepaalde mensen een taak als vrijwilliger zoeken omwille van de kostenvergoeding, als aanvulling op hun te kleine pensioen of uitkering. Maar het meeste vrijwilligerswerk wordt verricht door mensen die zich in een betere socio-economische situatie bevinden (en hoger opgeleid zijn), zoals ook succesvolle experten en politici of BV's zich soms inzetten, al dan niet vanuit een eigen ervaring of een ervaring in de familie. Vanuit hun idealisme inspireren zij dan weer anderen.

Politiek van onderuit door en met vrijwilligers Vrijwilligers nemen soms het heft in eigen handen en motiveren andere vrijwilligers om mee te doen. Een aantal verenigingen is vanuit een burgerinitiatief voortgekomen.

Ik denk aan de Voedselbossen, een initiatief van burgers die 'willen zien wat er op ons bord komt en vanwaar dat komt'. Ze werken samen met een lokaal bestuur. Ze kregen een plek ter beschikking om groenten en bloemen te telen. Er is bijvoorbeeld ook Dekoloniseer Halle, een vereniging die in de gemeente koloniale sporen wil inventariseren en ertoe wil bijdragen dat Halle in het reine komt met haar koloniaal verleden. Dat is schitterend. Het gaat om enkele burgers die getriggerd worden, misschien door een koloniaal standbeeld dat er nog staat, en de handen in elkaar slaan. Het zijn voortrekkers die ook impact hebben op het stadsbestuur, dat misschien binnen zijn diensten eens een infoavond gaat organiseren, zodat iedereen mee is. Een ander voorbeeld is Zorgzame Buurten, ook een initiatief van een aantal verenigingen die samenwerken op lokaal niveau om de krachten te bundelen en vrijwilligers aan te trekken.

"Bij vrijwilligerswerk staat de vrije wil van het individu centraal!"

2026, Het internationaal jaar van de vrijwilliger Ik denk dat de solidariteit tussen mensen nooit zal verdwijnen, maar we moeten erover waken, in alle sectoren en organisaties, dat het vrijwilligerswerk mag zijn wat het is, zijn eigenheid mag behouden en niet een instrument wordt om het de overheden gemakkelijker te maken. Dat willen we aankaarten in 2026, vanuit een ruim samengestelde beleidsgroep. Je voelt er heel sterk hoezeer het middenveld waarde hecht aan dat vrijwilligerswerk en dat vind ik bemoedigend. Iedereen is bereid om dat toch eens in de verf te zetten in 2026. Het moet natuurlijk ook een jaar worden waarin mensen plezier maken, met veel gezellige evenementen. Maar op het einde van het jaar moeten we ook de knelpunten in kaart hebben gebracht, en klaar staan om ze te verbeteren.

2026 is dus niet het jaar van het Vlaams Steunpunt, het is het Internationale Jaar van de Vrijwilliger. Zoveel mogelijk sectoren zullen laten zien wat ze doen met en voor hun vrijwilligers. Cultuur, Sport, Milieu, Ontwikkelingszaken ... het werkveld is zeer ruim. We hebben als Steunpunt ons eigen programma, maar hebben er ook voor gekozen om heel veel (adem)ruimte te laten voor de organisaties. Wij werken (zoals steeds) niet exclusief, niet alleen met onze leden, en we beperken ons (ook zoals steeds) dus niet tot één sector. En tenslotte willen we het vrijwilligerswerk bij ons ook eens beter in kaart brengen, want we hebben er geen cijfers van.

"Maar wat we vooral in de kijker willen zetten in 2026 is de stevigheid, de sterkte van het vrijwilligerswerk"

Maar wat we vooral in de kijker willen zetten in 2026 is de stevigheid, de sterkte van het vrijwilligerswerk. Ook de impact van het vrijwilligerswerk op de 17 SDG's (Sustainable Development Goals, 2030), waar ook het Steunpunt laagdrempelig op gaat inzetten. Op het einde van het jaar willen we de VN, maar ook België en Vlaanderen duidelijk maken: vergeet uw vrijwilligers niet, want zij leveren een aanzienlijke bijdrage in het realiseren van die doelstellingen. Er is geen enkele SDG waar geen vrijwilligerswerk bij hoort, en soms combineert één vereniging meerdere SDG's: werken rond armoede draagt ook bij aan het verminderen van ongelijkheid, ... Dat creëert fierheid.

-11-

Vrijwilligers in gesprek ...

Stel je zelf voor, wie ben je, welke afdeling?

(Foto's van vrijwilligers)

Ik ben Chris Coene, gehuwd, vader 4 kinderen en opa van 8 kleinkinderen en ongeveer 14 jaar voorzitter van VF Evergem. Met mijn 65 jaar wenkt het pensioen en kan ik me straks nog meer smijten in onze afdeling. 👌 5

Eliane Bonamie, voorzitter afdeling Waarschoot / Lievegem. Eind de jaren zeventig lag ik samen met een aantal vrienden aan de basis van VF Waarschoot. We wilden 'een nieuwe, frisse en vooruitstrevende wind in het culturele aanbod laten waaien. Een nieuwe afdeling van het Vermeylenfonds was daar het ideale vehikel voor.

Ik ben Guido Declercq. Ik ben jong, zelfs nog geen 60 jaar, maar die kaap zal ik dit jaar wél overschrijden. Ik ben bestuurslid voor de afdeling van het Vermeylenfonds in Roeselare. 😀 2

Jos Dormaels (1944), voorzitter van VF Leuven.

Luc Maddelein. Binnen het Vermeylenfonds zijn wij een soort buitenbeentje omdat wij onze werking toespitsen op mensen met armoede-ervaring. 👍 7

Sara Dubois, 45 jaar, waarvan de laatste 10 jaar bestuurslid bij VF Hasselt.

Ik ben Julie Vanrapenbusch, 31 jaar en werk nu als penningmeester in het vernieuwde bestuur van het Vermeylenfonds Brugge.

Ine Pisters, vrijwilliger bij de redactieraad van DNG magazine.

Jean-Pierre Drubbels, geboren op een mooie lentedag in 1947 en sedert 2009 genietend van de vrij gekomen tijd na mijn actieve loopbaan.

Ik ben Katie Van Cauwenberge. Ik woon met mijn partner in De Pinte maar we verblijven ook dikwijls in Oostende. In Oostende ben ik actief als bestuurslid-secretaris van de lokale afdeling van Vermeylenfonds.

Tom Vanderhaegen, 54 jaar oud. Geboren en getogen "Osschotteneir", bestuurslid bij de afdeling Aarschot. Ik heb een verleden in het lokale verenigingsleven. Opgegroeid ben ik bij Chiro Ourodenberg, waar ik ook jarenlang in de leiding heb gestaan. Daar is ook mijn sociaal engagement ontstaan. Later was ik actief bij de lokale groep van Amnesty International en de Aarschotse Jeugdraad. Dat laatste heeft me dan naar de lokale politiek gebracht. Ik was 10 actief bij de lokale Vooruit (toen nog Sp.A)-afdeling. De laatste jaren ben ik lid van de Raad van Bestuur van vzw Kommaraf. Deze vzw beheert de lokale voedselbank. Ook ben ik bestuurslid bij ATB Natuurvrienden Aarschot. 👍 4

-12-

Ik ben Eglantina Bodurri, 48 jaar, moeder van Klea, Noena, Ari en grootmoeder van Ylee, overlever van mensenhandel, Master in de Criminologische Wetenschappen en huidige voorzitter at interim bij VF Eeklo. ♥ 3

Kathleen De Vos, Arlette Vandenbroecke en ik (Johan Notte) zijn al meer dan 25 jaar actief in het bestuur van afdeling Gent en hier in de Geus van Gent, ook al vele jaren ons lokaal, bezinnen we ons even over het jarenlange engagement. Huisfotograaf van het Vermeylenfonds, Paul Teerlinck vergezelt ons en neemt af en toe een foto. Het VF Gent werd opgericht op 18 maart 1983, inmiddels al vele jaren geleden.

Wat drijft je om vrijwilligerswerk te doen en waarom bij het Vermeylenfonds? Was er iemand of iets dat je heeft geïnspireerd om dit te doen?

Chris Coene: Toen men me 14 jaar geleden vroeg om voorzitter te worden van VF Evergem heb ik niet lang getwijfeld; ik had maar één voorwaarde en dat was dat mijn spitsbroeder Gilbert Roegiest aan boord zou blijven om er samen een mooi verhaal van te maken. Gilbert is dan ook al die tijd aan mijn zijde gebleven en samen met nog een aantal geëngageerde vrienden werken we samen om van onze afdeling een aantrekkingspool te maken waar er interessante activiteiten plaats hebben zoals concerten, lezingen, uitstappen en dergelijke meer. ♥ 2

Elaine Bonamie: Vooral omdat we in het Vermeylenfonds een vrijdenkende sociaal-culturele vereniging konden zijn. Waarden als solidariteit, emancipatie, gelijkwaardigheid, diversiteit, inclusie waren toen al uitermate belangrijk voor ons. We kozen ervoor om via de organisatie van socio-culturele activiteiten deze waarden te propageren. En precies omdat het VF die waarden hoog in het vaandel voerde, lag de oprichting van een afdeling in Waarschoot voor de hand. 😀 2

Guido Declercq: Eigenlijk was de verkiezingsnederlaag van de SP.A ten tijde van John Crombez het keerpunt. Toen de partij onder de 10 % zakte besloot ik dat het hoog tijd was om engagement op te nemen. En nu zijn het sowieso geen tijden meer om met gekruiste armen aan de zijlijn te blijven staan ...vind ik. Maar ik ben geen man van piketten, voetzoekers of twistgesprekken. Het zachtere engagement via outreachend socio-cultureel werk ligt mij veel beter. Dat heeft natuurlijk te maken met het feit dat ik lang in de cultuursector actief was, vooraleer mij te engageren bij het Vermeylenfonds. 😕 7

Jos Dormaels: Is gegroeid uit kameraadschap, sociaal gevoel en uit belangstelling voor cultuur. Marcel Van Gramberen † 2025 (erevoorzitter), Robert Waebens † 2010 (ere-secretaris) en Lou Boghe (huidig secretaris / penningmeester) hebben me geïnspireerd. ♥ 2

Luc Madelein: Heel erg lang geleden - toen de dieren net waren beginnen spreken - ben ik zowat vanzelf via mijn politiek engagement binnen de socialistische beweging in het vrijwilligerswerk gerold.

Sara Dubois: Mijn goede vriend Hugo Dufour vroeg me om in het bestuur te komen. Ik heb daar eigenlijk niet lang over moeten nadenken want ik kwam dikwijls naar de activiteiten. Hugo was een grote inspiratiebron voor mij. Met zijn kritische ingesteldheid ging hij tegen de stroom in, schopte heilige huisjes omver, ging op lange tenen staan ... maar wat me vooral inspireerde: hij nam het steeds op voor de underdog. Hij kon ook heel verbindend zijn, ook naar mensen met een totaal andere (soms extreme) mening. Ik leerde op dat vlak veel van hem en had liefst nog veel meer van hem willen leren. Jammer genoeg is hij in 2016 overleden. Ik beschouw hem vandaag nog steeds als een inspiratiebron. ♥ 3

Julie Vanrapenbusch: Ik ben graag actief bezig en haal veel voldoening uit iets betekenen voor anderen. Vrijwilligerswerk voelt voor mij als een natuurlijke manier om mijn tijd en energie positief in te zetten. Ik heb gekozen voor het Vermeylenfonds omdat de (toen) toekomstige voorzitter mij vroeg om in te stappen in het vernieuwen van onze vereniging en ik kon geen 'nee' zeggen, maar ik heb er nog steeds geen spijt van.

Ine Pisters: Eerder toevallig, ik werd via PEN Vlaanderen gecontacteerd om een interview te doen voor DNG met onderzoeksjournalist Samuel Baker Byansi uit Rwanda. Vervolgens kwam de vraag of ik verder mee wilde werken waar ik graag op inging, omdat ik me kan vinden in de ideeën en visie van het Vermeylenfonds.

Jean-Pierre Drubbels: Mijn eerste ervaringen als vrijwilliger was ongeveer 25 jaar geleden als bestuurslid van een Gentse fotoclub. Later kwam ik in contact met de palliatieve thuiszorg Oost-Vlaanderen en heb ik, als vrijwilliger, mensen bijgestaan in hun laatste levensfase. Momenteel ben ik begeleider van het fotoatelier in LDC De Mantel in Zwijnaarde waar ik mijn foto-ervaringen doorgeef. Ook ben ik actief als bestuurslid van het Vermeylenfonds Lievegem en heb ik meegewerkt aan de tentoonstelling "Kunst Verbindt" in samenwerking met VF Eeklo. 👍 6

Katie Van Cauwenberghe: In 2021 maakte ik, op de vernissage van de fototentoonstelling Brand, kennis met de voorzitter van Vermeylenfonds Oostende, Pol De Grave. Hij vroeg mij of ik interesse had om deel uit te maken van het bestuur. Omdat cultuur mij altijd heeft aangesproken en ik een regelmatige bezoeker ben van musea, tentoonstellingen en concerten, ging ik graag in op zijn vraag. In mijn beroepsloopbaan en als vrijwilligster in de welzijnssector heb ik ook altijd geprobeerd de afstand te verkleinen tussen personen en groepen, al dan niet kansarmen, en cultuur.

-13-

Tom Vanderhaegen: Mijn sociaal engagement en grote culturele interesse dreven mij richting Vermeylenfonds

Eglantina Bodurri: In mijn geboorteland Albanië leerde ik, dankzij de liefde en affectie van mijn directe omgeving, goede normen en waarden te omarmen. De 50 jaar durende dictatuur, isolatie en armoede namen grotendeels de creativiteit weg van de mensen maar versterkten indirect de vrije wil om elkaar te respecteren, te steunen en lief te hebben. Door de chaos en burgeroorlog in het land in de jaren '90, belandde ik ongewild in België. Na drie jaar van uitbuiting in de poetssector kon ik, dankzij de steun van twee fantastische mensen, ontsnappen uit de criminele clan die me van mijn ouders, zussen, broer en bovendien van mijn dochter, had beroofd. Uiteraard gebeurde dit alles met de tussenkomst van de politie en de humane begeleiding van het vzw Payoke (Centrum voor de slachtoffers van mensenhandel) maar Marleen en Ferdinand deden hun deur én hun hart open en werden mijn boei naar een menswaardig en vrij leven. Deze twee fantastische mensen noem ik "mijn Belgische ouders", ze zijn mijn leidraad en inspiratie voor mijn vrijwillig engagement. Samen met mijn nieuw gezin woonde ik al enkele jaren in Eeklo toen ik als nieuwkomer gevraagd werd om deel te nemen aan een project van "gedeelde verhalen". Het werd een prachtig boek met verhalen van "Herbakkers" (de bijnaam voor Eeklonaren) en "Nieuwbakkers" (de term die ontstond voor nieuwkomers woonachtig in Eeklo). Ik leerde de hele ploeg kennen die vrijwilligerswerk deed rond cultuur en verbinding. Ik werd blij van de samenkomsten met deze prachtige mensen die elkaar wederzijds inspireerden en motiveerden om mooie dingen te realiseren; de gedrevenheid van Eliane, de wijsheid en de rustige uitstraling van Johan, het enthousiasme en talent van Jean Pierre, de oprechte interesse van de leden voor het veelzijdige aanbod van ons twee samenwerkende afdelingen.

Johan Notte: Onze eerste kennismaking met het Vermeylenfonds was eerder toevallig. De uitgesproken vrijzinnige en socialistische opstelling lag wel in de lijn van onze maatschappijvisie. Wat ons vooral aantrok was de veelzijdigheid en diversiteit van de activiteiten. Zowel kunst, culturele als politieke activiteiten kwamen ruim aan bod. Zelf hebben we er veel van geleerd maar het was voor ons ook een extra motivatie dat we dat ook konden aanbieden aan onze leden in een vriendschappelijke en meestal leuke sfeer.

Wat doe je zoal als vrijwilliger?

Chris Coene: Ik ben niet enkel actief binnen VF Evergem; ik engageer me ook bij de Sociale Kruidenier en in mijn buurt hebben we activiteiten waar ik, samen met mijn echtgenote, een helpende hand aanbied. Dit gaat van een rommelmarkt tot ontmoetingsmomenten. 👍 5

Elaine Bonamie: Wij organiseren heel uiteenlopende activiteiten: lezingen over maatschappelijk relevante thema's, gegidste stads- en natuurwandelingen, culturele uitstappen, kleinschalige concerten enz. Daarbij zijn 'verwondering, samenzijn, vriendschap, natuurbeleving, kunst- en taalbeleving, muziek en engagement' onze leidraad! Daarnaast engageer ik mij sinds 2010 ook in projecten van mondiale solidariteit, meer bepaald in Togo. Projecten voor blinden en slechtziende kinderen / jongeren, rond onderwijs en opvang voor wees- en verstoten kinderen / jongeren en dorpsontwikkeling met ondersteuning van vrouwengroepen en het bouwen van sanitaire voorzieningen. Ik zing ook in twee koren, nl. La Geste in Gent en het Tweede Couplet in Eeklo. 👍 6

(Foto): JP Drubbels ♥ 3

Guido Declerq: Projecten bedenken en uitvoeren waarmee we zaken ten goede kunnen keren en impact kunnen hebben binnen de samenleving. Daarnaast zoek ik ook sprekers om af en toe een lezing te houden, maar ik ben in de eerste plaats bezig met meer outreachtende projecten. Het werk in de schaduw, de rol van secretaris zeg maar, is ook voor mij.

Jos Dormaels: Als voorzitter van VF Leuven de bestuursvergaderingen leiden, het voorbereiden en verzenden van de activiteiten (via "Nieuwsbrieven" naar de leden). Het organiseren van uitstappen, voordrachten, en andere activiteiten, bijwonen cultuurvergaderingen van de stad Leuven en van de jaarlijkse algemene ledenvergadering. 👍 3

-14-

Luc Madelein: Vroeger richtten we laagdrempelige socio-culturele activiteiten in, maar de afgelopen vijf jaar hebben we onze werking sterk toegespitst op het begeleiden en helpen van mensen met armoede-ervaring. Dit doen we o.a. door het uitdelen van voeding die we van een plaatselijke supermarkt krijgen, het aankopen van tweedehandse elektro-toestellen, verf, meubels enz., in combinatie met info-sessies over hun rechten en plichten. 👍 6

Sara Dubois: Samen met de andere bestuursleden van VF Hasselt nadenken over ons programma en activiteiten organiseren voor onze leden en al wie daar interesse in heeft. Een stukje denkwerk maar vooral ook veel praktische organisatie. Soms ook deelnemen aan gezamenlijke vergaderingen met de voorzitter en andere afdelingen. 👍 1

Julie Vanrapenbusch: Ik ben penningmeester in het VF Brugge. Daarnaast denk ik graag mee tijdens de verschillende vergaderingen. Ik sta ook wel vaak achter de bar om onze bezoekers te bedienen. 👍 3

Ine Pisters: Redactie- en vertaalwerk, advies. 👍 1

Jean-Pierre Drubbels: Door de goede contacten en mijn passie voor fotografie kwam in 2014 het voorstel om iets te doen rond fotografie, zo is het fotocollectief 'Roode Oogjes' ontstaan. Daaruit zijn een aantal fototentoonstellingen voortgevloeid met als uitschieter de rondreizende fototentoonstelling "Brand" waarbij bekende en onbekende lezers werden gefotografeerd met een door hen gekozen verboden / gecensureerd boek. Zo kreeg ik de mogelijkheid mijn ervaringen als amateurfotograaf verder te ontwikkelen en te delen. 👍 1

Katie Van Cauwenberghe: In Oostende ben ik secretaris. Ik maak de verslagen van de bestuursvergaderingen, doe het ledenbeheer, verzorg de communicatie met de leden en verstuur de uitnodigingen voor onze activiteiten. Samen met de andere bestuursleden sta ik in voor de organisatie van de activiteiten en evenementen. In vzw Ateljee ben ik lid van het bestuursorgaan en bepaal mee het beleid van de organisatie. 👍 3

Tom Vanderhaegen: Lid Raad van Bestuur Kommaraf, muziekoptredens organiseren met Rootstown, bestuurslid ATB Natuurvrienden Aarschot en meerdere culturele projecten met de lokale afdeling van het Vermeylenfonds. 👍 1

Wat brengt dit bij voor jou, wat is voor jou de meerwaarde?

Chris Coene: De grote meerwaarde is "ontmoeting", je ontmoet altijd wel interessante figuren die je steunen en aanmoedigen om deze momenten te blijven organiseren en ontstaan er ook al eens vriendschappen voor het leven. ♥ 3

Elaine Bonamie: Ik had het reeds over waarden als solidariteit, emancipatie, gelijkwaardigheid, diversiteit en inclusie. Die kunnen realiseren, weliswaar op beperkte schaal, door mensen samen te brengen, geeft voldoening. Zeker door samen te werken met mensen die in de loop der jaren échte vrienden zijn geworden. Idem voor het belang dat ik aan mondiale solidariteit hecht. Om ook op dit vlak een steentje in de rivier te kunnen verleggen samen met de Togolezen, bezorgt wederzijds een goed gevoel. ♥ 3

Guido Declercq: Het geruststellende gevoel dat ik tenminste niet bij de pakken blijf zitten. Het is voor mij gewoon geestelijke voeding, een soort van ontwikkeling die mee voor rust en stabiliteit zorgt.

Jos Dormaels: Elkaar ontmoeten, omgang met mensen en invulling geven aan vrije tijd. Tevreden zijn als de deelnemers hebben kunnen genieten van het gevarieerde aanbod van activiteiten (inclusief het sociaal engagement t.a.v. het onrecht in de wereld).

Luc Madelein: 'Het ware geluk is gelukkig maken.' ♥ 3

Sara Dubois: Ik denk dat we met zijn allen trots mogen zijn op hoe we de nalatenschap van August Vermeylen vandaag proberen vormgeven. Door te verbinden via taal, in te zetten op (alle vormen van) geletterdheid, door partnerschappen aan te gaan, door oog te hebben voor wie minder sterk staat in onze samenleving ... zo dragen we ons steentje bij aan een mooiere wereld. En dat geeft voldoening, het gevoel dat we - hoe klein ook -een verschil kunnen maken. Voor mezelf zie ik het als een kans om te blijven groeien als mens. 👍 4

-15-

Julie Vanrapenbusch: Het geeft me veel voldoening. Ik leer nieuwe vaardigheden bij, neem verantwoordelijkheid op en voel me echt betrokken bij de werking. Daarnaast geeft het me energie om samen te werken met geëngageerde mensen en deel uit te maken van een hechte groep.

Ine Pisters: Via gedeelde idealen nieuwe mensen leren kennen, en gezamenlijke projecten helpen waarmaken.

Jean-Pierre Drubbels: De meerwaarde heb ik gevonden in het luisteren naar en de vele gesprekken met mensen want iedereen heeft iets te vertellen, ongeacht hun achtergrond. ♥ 3

Katie Van Cauwenberghe: Meehelpen aan de uitbouw van de organisatie, contacten met mensen, zinvol en actief bezig zijn. In de beginperiode van mijn vrijwilligerswerk in de welzijnssector deed ik vooral pionierswerk, nieuwe initiatieven ontwikkelen en uitbouwen. De meerwaarde van mijn vrijwilligerswerk in Vermeylenfonds is dat ik mijn steun kan verlenen aan een maatschappelijk relevante vereniging. Met ons aanbod brengen we cultuur dichter bij alle groepen en zorgen we voor aangename, leerzame en ontspannen momenten. 👍 4

Tom Vanderhaegen: De verbinding met anderen en het ontmoeten van interessante mensen tijdens verschillende culturele en andere projecten. Het verruimt je blik op de wereld. 👍 4

Eglantina Bodurri: Ik ben heel fier op de actuele werking van VF Eeklo en activiteiten binnen het concept "Nieuwbakkers / Herbakkers". Wij proberen projecten te ontwikkelen voor een verbonden samenleving in onze multiculturele stad, vertrekkend vanuit een visie die steunt op de principes van gelijkwaardigheid en wederzijds respect. Een mooi voorbeeld hiervan is ons recent project "Kunst Verbindt". De kunsttentoonstelling met werk van 16 deelnemers met verschillende achtergronden oa. Eeklo, Kosovo, Iran, Oekraïne, Armenië en Irak. Het leverde bruisende en inspirerende momenten op. Een ervaring om te koesteren. 👍 8

(Foto's): © JP Drubbels ♥ 3 - ♥ 3

Johan Notte: Door zelf vorm te geven aan de activiteiten waren we niet enkel toeschouwers maar ook creators. Ondanks een groot cultureel aanbod in de stad waren onze activiteiten doorgaans succesvol wat publieke belangstelling betreft. We hebben wel meerdere stenen verlegd zoals Bram Vermeulen zo mooi verwoordt in zijn chanson 'De Steen'. 👍 6

Heb je door vrijwilligerswerk te doen iets bijgeleerd? Heeft het invloed op hoe je naar andere mensen of de samenleving kijkt?

Chris Coene: Vrijwilligerswerk leert je het belang om te blijven buiten komen, om geïnteresseerd te blijven in jouw omgeving, jouw dorp, gemeente en bij uitbreiding de hele wereld. Ik ben ervan overtuigd dat dit voor iedereen een meerwaarde betekent. ♥ 8

Elaine Bonamie: Het houd je een spiegel voor, want door andere mensen te leren kennen, leer je ook beter je zelf kennen. Aanvaarden dat samenwerken kan werken, dankzij mildheid en respect voor elkaar, blijft een uitdaging. Door je engagement in het kader van mondiale solidariteit kun je wel degelijk een verschil maken. ♥ 2

-16-

Tom Vanderhaegen: Het belangrijkste is dat iedereen een talent bezit en een kans verdient om dat te tonen. Daarnaast leer je ook te beseffen dat "samen werken werkt". 👍 3

Heb je advies voor mensen die vrijwilligerswerk willen doen of organisaties die werken met vrijwilligers? Wat zou je zeggen tegen iemand die twijfelt om vrijwilliger te worden?

Guido Declercq: Het belangrijkste wat ik heb opgestoken, door veel tijd te investeren in onze socio-culturele projecten, is dat er veel meer gelijkgestemde zielen rondlopen dan ik vroeger dacht. Nu ben ik bezig met een project dat me in contact brengt met de biotoop van daklozen én de mensen die zich vrijwillig over hen ontfermen. En dat zijn er veel. Ik leer daaruit dat de groep mensen die elementaire menselijkheid laten voorgaan op hun anti-vreemdelingensentiment, veel groter is dan je zou denken. Zo kom ik weer uit bij die geruststelling. Je merkt snel dat je inspanningen om iets op touw te zetten niet voor niets en niemand zijn.

Jos Dormaels: Vooral het samenwerken met mensen. ♥ 8

Luc Madelein: Dat niet alles altijd rozengeur en maneschijn is. Je loopt flink wat ontgoochelingen op, waardoor je vrij snel je naïviteit verliest  ... en dat is een goede zaak. Anderzijds besef je ook heel erg goed het belang van waar je wieg stond.

Sara Dubois: Dat je kan bijleren van iedereen met wie je in gesprek gaat, ik beschouw dat als een verrijking van mijn leven. Een mens is nooit af hè. Daarover stond er trouwens een heel mooi gedicht in de DNG van december, van Chris De Meerleer. Ik geniet van de sociale contacten die het met zich meebrengt. Zeker in een tijd waar iedereen bezig is met schermen, voel ik dat ik dat echte contact, met echte gesprekken, soms mis. ♥ 2

Julie Vanrapenbusch: Sinds ik vrijwilligerswerk doe, ben ik enorm open gebloeid. Ik heb veel nieuwe en interessante mensen ontmoet, waaruit zelfs enkele vriendschappen zijn ontstaan. 👍 3

Ine Pisters: Beetje negatief: de hiërarchie in de samenleving wordt erdoor in de verf gezet (betaald vs niet betaald, zichtbaar vs onzichtbaar, waardering vs 'noodzakelijk kwaad'). Maar positieve impact door de verrijkende inhouden en contacten. Het vrijwilligerswerk sluit ook aan bij mijn interesses en eerdere (betaalde) professionele bezigheden. 😕 3

Katie Van Cauwenberghe: Je kijkt anders naar de mensen wanneer je dat vanuit een positie als vrijwilliger doet. Toen ik directeur was, waren er regels die moesten nageleefd worden en daar moest ik op toezien. Je wordt beperkt door het kader waarin je je beweegt. Als vrijwilliger zie je de personen met wie je samenwerkt zonder druk van wat of waar dan ook. Je leert ook bescheiden te zijn. Iedereen is gelijk. We staan allemaal op dezelfde hoogte, die van vrijwilliger.

Chris Coene: Ik kan alleen maar zeggen "doe het"! Het verruimt jouw blik op jouw omgeving, op de mensen rondom u en op de hele wereld. 👍 5

Elaine Bonamie: Durf je te engageren! Vrijwilligerswerk, in welk domein ook, geeft kracht, vreugde en zin aan je leven. ♥ 3

Guido Declercq: Je krijgt er, als beloning voor je werk, een netwerk van inspirerende mensen voor terug. Mensen die deugen. Dat is onbetaalbaar. ♥ 2

-17-

Jos Dormaels: Inzet, interesse, het willen doen en volhouden. ♥ 2

Luc Madelein: Doe het niet om dankbaarheid of schouderklopjes te krijgen. Doe het eerst en vooral voor jezelf. Iets teruggeven aan de samenleving en zelf je steentje bijdragen is het minste dat we kunnen doen.

Sara Dubois: Gewoon doen! En schrikt een langdurig engagement in een bestuursfunctie je af, dan kan je je ook altijd projectmatig inzetten rond een thema dat je nauw aan het hart ligt. We zijn een heel tof bestuursteam in Hasselt en verwelkomen je met open armen, als bestuurslid, om projectmatig mee te denken / werken, voor praktische hulp tijdens de activiteiten, als lid of als sympathisant. Kom gerust eens af!

Julie Vanrapenbusch: Probeer het gewoon eens, en je zal vanzelf merken hoe goed het voelt. Voor je het weet, wil je meer doen. 😀 2

Ine Pisters: Mijn advies aan de organisatie's: probeer vrijwilligers te integreren als (tijdelijke) collega's. Aan de kandidaat vrijwilligers: 'give it a try'.

Katie Van Cauwenberghe: Je moet vrijwilligerswerk zien als wat je altijd had willen doen maar er de tijd niet voor had of de kans niet toe kreeg omdat er andere prioriteiten waren. Zoek ook eens het onbekende op, een omgeving waarmee je minder vertrouwd bent. Bijleren is altijd mooi meegenomen. Probeer nieuwe contacten te leggen, ook buiten je comfortzone. Wel opletten dat je niet teveel hooi op je vork neemt, er geen fulltime job van maken en stresssituaties zeker vermijden.

Tom Vanderhaegen: Doen wat je echt graag doet, wat je passioneert. Als dat het geval zal je er veel plezier aan beleven en kan je het op de lange termijn volhouden zonder dat het als werk zal aanvoelen.

Eglantina Bodurri: Mensen zeggen soms dat ze vrezen om vast te zitten in afspraken en verwachtingen. Gebaseerd op mijn eigen ervaring leg ik dan uit dat vrijwilligerswerk geen 'alles of niets' verhaal is. Het is een verhaal van 'alle kleintjes helpen'. Vrijwilligerswerk doe je niet alleen, je doet dit samen, mét anderen en voor anderen. Dit is de absolute schoonheid ervan. Ik hou van verbondenheid. ♥ 4

Is er nog iets dat je wilt toevoegen?

Luc Madelein: Ik wil nog de woorden parafraseren die John F. Kennedy uitsprak tijdens zijn inaugurele rede in 1961: "Vraag niet wat iemand anders voor jou kan doen, maar wat jij voor de ander kunt doen".

Tom Vanderhaegen: In onzekere tijden is cultuur, in de breedste zin van het woord, een warme balsem. Schoonheid, puurheid en verbinding zijn de beste remedies tegen de opkomst van extreem-rechts en andere autoritaire tendensen. De vrijheid van de gedachten moeten we ten allen koste verdedigen. ♥ 4

Sara Dubois: Ik deel als uitsmijter nog graag mijn favoriete quote van August Vermeylen: "We moeten fanatiek zijn in onze gematigdheid."

Johan Notte: Kathleen was 26 jaar toen ze in het bestuur kwam, toen ons jongste bestuurslid. Onlangs vierde Kathleen haar zestigste verjaardag en ze was, tot voor kort, nog steeds het jongste bestuurslid. Verjonging van het bestuur is dus noodzakelijk en daar zijn we nu mee bezig. Een eerste bestuursvergadering met enkele nieuwe en jonge leden was in elk geval hoopgevend. Men hoort nog van ons!

-18-

De Verwoording

'De Verwoordering' bestaat uit vier ervaren, gepassioneerde vertellers die, onder begeleiding van Griet Pauwels, hun stem lenen aan datgene wat u wil uitdrukken, maar zelf niet volledig onder woorden krijgt. Zij vormen uw gedachten om tot poëzie, gedreven door hun liefde voor taal en zeggingskracht. Zij werken met een aantal vaste programma's en ontwikkelen daarnaast met evenveel zorg voor elk verzoek een volledig op maat uitgewerkt voorstel. Op hun repertorium staat ondermeer een programma met hedendaagse poëzie rond het werk van August Vermeylen. Dit programma kan eventueel ook aangevuld worden met een lezing van Hans Vandevoorde. Of het nu gaat om een poëtische zomeravond in de tuin, een bijzonder verjaardagscadeau of een ceremonieel moment met een verfijnde meerwaarde: intiem of grootschalig, in een huiskamer of een grote zaal - De Verwoordering past zich moeiteloos aan, bijna even wendbaar als de woorden zelf. Meer info: www.grietpauwels.com

Lezing door Hans Vandevoorde over August Vermeylen: August Vermeylen (1872-1945) zijn figuur en betekenis vandaag

Een causerie die de figuur, de betekenis en de actualiteit van August Vermeylen (1872-1945) belicht. Spreker is Hans Vandevoorde, die verbonden was aan de Vrije Universiteit Brussel. Centraal in de lezing staan de oorlogsjaren, zoals in de vernieuwende biografie Stil verzet (Lannoo, 2024). Aanwezigheid van een beamer is vereist. Voor een afspraak: neem contact op met vandevoorde.hans@gmail.com. Tel. 0495/14 07 26.

(Boekcover): HANS VANDEVOORDE STIL VERZET DE OORLOGSJAREN VAN 1939-1945 AUGUST VERMEYLEN

-19-

VRIJSPRAAK IN VERZET 2026

Verzet

Op zaterdag 7 maart vond de vijfde editie van Vrij-Spraak plaats in Het Predikheren in Mechelen. Dit jaar stond alles in het teken van 'verzet', een thema dat door de tijden heen relevant blijft en tegenwoordig verrassend veel lagen kent. Voor de eerste keer hadden we ook een poëziewedstrijd aan het evenement gekoppeld. Deze werd verdiend gewonnen door Marc Terreur. Verzetspoëzie is een daad op zich. In onderdrukkende regimes of in oorlogssituaties kan het schrijven, verspreiden en voordragen ervan levensgevaarlijk zijn. De poëzie getuigt van het ervaren onrecht en staat bol van emoties: woede, verdriet, hoop en moed. Verzetspoëzie gebruikt vaak symbolen en metaforen. Om censuur te omzeilen moet de boodschap soms dubbelzinnig zijn. Bovenal vertrekt verzetspoëzie vanuit een urgentie. De noodzaak om onrecht aan te klagen, om mensen moed te geven, om hechte gemeenschappen te vormen.

Fanfare

met wijdopen armen versperden ze de weg schouder aan schouder onze ruggen gebroken en luidkeels de zwijgende monden gedood

hierbuiten naar rechts, gewoon de brandlucht volgen al te gewillig wendde men de neus

en daar jaagt het koper en kletsen cymbalen de naderende marsmaat in rikketik van blik daar twirrelen synchroon al de duizelende batons zo glimmend verpakt weer het gif

en het gekke is

wat stond te gebeuren stond aldoor op de doos kijkt iemand weleens onderop

Marc Terreur

-20-

AGENDA

Een greep uit het aanbod, voor meer ...kijk op vermeylenfonds.be

VF Roeselare 19/3/2026 Het vergeten kamp ReimaHG Tijdens deze lezing belicht Patrick Brion de geschiedenis van de REIMAHG-fabriek in Kahla, een ondergrondse vliegtuigproductieplaats van nazi-Duitsland tijdens de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog. In deze tunnels werden de Messerschmitt ME 262-straaljagers geproduceerd door dwangarbeiders uit heel Europa. Eén van hen was Marcel Lobbestael uit Rumbeke, die onder de zware omstandigheden ziek werd en op 21-jarige leeftijd overleed. Hij was één van de ruim 700 Belgische slachtoffers van dit vergeten werkkamp, dat in de praktijk een vernietigingskamp werd. Patrick Brion, die het onderzoek naar REIMAHG tot zijn levenswerk maakte, plaatst het persoonlijke verhaal van Marcel Lobbestael binnen de bredere historische context. De lezing vindt plaats op de vooravond van de plaatsing van nieuwe Stolpersteine in Roeselare. Deze gedenkplaatjes in het voetpad, zullen een blijvend aandenken worden voor Roeselaarse verzetshelden en dwangarbeiders. Op 19 maart komt trouwens de Duitse initiatiefnemer van het hele Stolpersteineverhaal, Gunther Demnig, voor de gelegenheid naar Roeselare. Inkom is gratis. Vooraf reserveren via vermeylenfonds.rsl@outlook.com Locatie: TRAX Roeselare, Traxweg 1, 8800 ROESELARE

VF Brugge 26/4/2026 om 10u30 Paneldebat over een Sociaal-Ecologisch Pact 80 jaar geleden vonden werkgevers en werknemers elkaar in het Sociaal Pact. Vandaag is er dringend nood aan een nieuw evenwicht dat sociale rechtvaardigheid en ecologie verenigt. In dit paneldebat gaan vertegenwoordigers uit verschillende maatschappelijke sectoren in gesprek over hoe zo'n sociaal-ecologisch pact vorm kan krijgen. Panelleden: Pieter Timmermans, Tim Vannieuwenhuyse, Jos Geysels, Frederik D'hulster, Locatie: Howest, Gebouw A, Spoorwegstraat 4, 8200 Brugge Inschrijven: info@vanackerstichting.be - 10 euro, ter plekke te betalen. Organisatie: Van Acker Stichting in samenwerking met Masereelfonds, Vermeylenfonds, Werkerswelzijn, SAMPOL, Gerrit Kreveld Stichting, De Brug en Howest.

VF Aarschot Van Onder de Radar en Expo VUUR Foto expo: 30/4 tot 13/6 in de Stedelijke Bibliotheek Aarschot Naar jaarlijkse traditie gaan we weer wat mensen 'Van Onder de Radar' halen en zet het Vermeylenfonds Aarschot bijzondere mensen met bijzondere verhalen in de schijnwerpers. Eén van de absolute hoogtepunten op onze kalender is de komst van de rondreizende expo 'Vuur' naar de bibliotheek van Aarschot. Een foto-expo van Paul Teerlinck over lezers met een passie voor boeken. Deze unieke fototentoonstelling in de bibliotheek van Aarschot viert de verbinding tussen mens en literatuur. Daarnaast bieden wij u graag een podium tijdens onze 'Knisperende sofasessies' op 30 april of 4 juni om 19.30u. Tijdens deze avonden horen we graag welke passage u persoonlijk in vuur en vlam zet, om zo uw passie voor lezen te delen met een breed publiek." Info: aarschot.bibliotheek.be

VF Maasmechelen 7/05/2026 van 19u30 tot 22u00 Er is al veel verteld over graaf Charles Vilain XIIII, de invloedrijke staatsman en bewoner van het kasteel in Leut, maar veel minder over de vrouwen aan zijn zijde. In deze lezing richt Marco Mariotti de schijnwerpers op de gravin Pauline de Billehé en hun zeven dochters, die opgroeiden tussen Leut, Brussel, Maastricht en Parijs. Achter de statige muren van het kasteel schuilen verhalen van liefde, ambitie, verlies en vrouwelijke kracht in een tijd waarin de adel zijn greep op de samenleving langzaam verloor. Info: www.vrijzinnigmaasland.be. Organisatie: HV Maasland & VF Maasmechelen en huisvandeMens.

Kunst en Cultuur in Verbinding: Woorden van de Nachtreiziger 8/4/2026 20.15u - 21.15u Woorden van de Nachtreiziger is een meeslepende voorstelling waarin spoken word en theater samenkomen. Poëzie krijgt stem, stilte wordt schreeuw en het verleden werpt zijn schaduw over de toekomst. Een voorstelling die onder de huid kruipt. Wat gebeurt er als een reis niet eindigt bij de reiziger? Wanneer migratie niet slechts een fysieke verplaatsing is, maar een last die generaties lang doorwerkt? Woorden van de Nachtreiziger toont hoe migratie sporen nalaat - niet alleen bij wie vertrekt, maar ook bij wie volgt. Concept & tekst: Farida / tekstbegeleiding & feedback: Rashif El Kaoui / regie: Bart Van der Heijden/ met steun van: C-mine, Cultuurhuis Casino, Ecru, Vermeylenfonds en Mestizo Arts Platform/WIPCOOP Locatie: Cultuurhuis Casino, Varenstraat 22a, Houthalen-Helchteren

VF Lievegem 21/04/2026

Lezing Sarah De Vlam in Foyer Vooruit over haar nieuwe boek'Me Gusta' in samenwerking met VF Gent Mei 2026

Lezing en boekpresentatie: 'stil verzet' Hans VD Voorde ism archiefpunt. Juni 2026

Geleide wandeling citadelpark Gent in samenwerking met VF Gent. Meer info op vermeylenfondsregiomeetjesland.org

(Boekcover): Woorden van de Nachtreiziger In de duisternis klinkt haar ziel het luidst

-22-

Caroline De Neve, lid Raad van Bestuur Vermeylenfonds "Fijn jullie hier allemaal te zien voor de 45-jarige viering van Vermeylenfonds Waarschoot, en dat zeg ik met veel respect en eerbied, want 45 jaar lang een afdeling in leven houden, meer nog, actief en betekenisvol houden, is een ongelooflijke prestatie. Zeker vandaag, in tijden van snelheid, politieke onrust en een digitale wereld die steeds meer domeinen inpalmt en de illusie geeft dat fysieke ontmoeting en menselijk contact een anachronisme is van het verleden, voelt deze viering als een overwinning. Een overwinning voor een team dat zich inzet voor dat menselijke aspect, voor enthousiasme, engagement en strijdvaardigheid."

Eliane Bonamie, voorzitter AVF-afdeling Waarschoot (Lievegem) "De toekomst brengt voor ons een hele uitdaging, een culturele vereniging met lidmaatschap is geen evidentie meer, we moeten mee bewegen op de actuele maatschappelijke evolutie en ontwikkeling, we willen verder gaan voor projectmatige initiatieven samen met VF Eeklo, we verwelkomen graag jonge inspirators, we hopen (nog steeds) op verjonging van de vrijwilligers die zich willen mee-engageren voor één van de activiteiten die op til staan, we hopen op interesse van jongeren om eens kennis te maken met de activiteiten, we zoeken steeds opnieuw samen te werken  ...niet zo vanzelfsprekend allemaal, tips zijn zeker welkom!" Meer info en alle activiteiten op Vermeylenfondsregio-meetjesland.org

(Foto's): © JP Drubbels

CBK (Championnat Belge, Belgisch Kampioenschap) Poetry Slam 2025!

Wat een avond daar in Luik! Zaterdag 13 december stond het Théâtre de Liège volledig in het teken van woordkunst. Tien provinciale slamkampioenen brachten een intense, ontroerende en vaak speelse avond vol spoken word. Met trots kunnen we zeggen dat Miss Baker de titel overneemt van Giovanni Baudonck als winnaar van het CBK 2025. De Publieksstem ging naar niemand minder dan Luc Geeraert. Een sterke jury, een volle zaal, 10 steengoede tegenstanders ... alles viel samen voor een onvergetelijke editie! Het CBK dat is aanstekelijk, het brengt mensen samen, vrijwilligers, organisatoren,

-24-

BV

Paul Teerlinck BV Ere-stadssecretaris van Gent

Interview: Johan Notte

Paul Teerlinck is vooral in Gent bekend omdat hij van 2001 tot 2017 stadsecretaris was. In het kader van die functie was hij natuurlijk veel aanwezig op stadsactiviteiten maar ook als vrijwilliger bij diverse verenigingen. Het vrijwilligerswerk was en is hem als het ware op het lijf geschreven. En dat blijkt al op jonge leeftijd. Geïnspireerd door een aantal progressieve leerkrachten van het atheneum in Ronse wordt hij lid van de jongsocialisten.

Paul Teerlinck: "De eerste actie waaraan ik deelnam was tegen de invoering van het beroepsleger door de toenmalige minister van defensie Paul Van den Boeynants. We gingen flyeren aan de diverse scholen van Ronse. Ik volgde ook cursussen bij de revolutionaire arbeidersliga, waar o.m. Eric Corijn ons inwijdde in de leer van het marxisme. In het atheneum van Ronse kreeg ik les van Germain De Rouck die toen algemeen secretaris van het Vermeylenfonds was en die mij warm maakte voor de vele vooral culturele activiteiten die hij organiseerde. Ik heb toen zelfs onder zijn impuls een afdeling van het Vermeylenfonds in mijn geboortedorp Brakel helpen oprichten. Ik was de eerste secretaris van de afdeling."

Je bent dan rechten gaan studeren aan de universiteit. Was dat een bewuste keuze? "Aanvankelijk niet. Ik wilde maatschappelijk werk studeren omdat ik dacht dat universitaire studies voor mijn ouders financieel niet haalbaar waren. Ik was wel een goede leerling aan het atheneum. Enkele leraars, de prefect incluis, drongen er bij mijn ouders op aan om mij universitaire studies te laten volgen. Met een studiebeurs was dat toch financieel haalbaar maar dat betekende ook dat ik elk jaar moest slagen. Ik heb een tijd getwijfeld over welke richting ik zou volgen - economie of Germaanse - maar het werd dan uiteindelijk rechten. In mijn eerste jaar aan de universiteit liep ik wat verloren. De rechtsfaculteit was vooral bevolkt door dochters en zonen van magistraten, advocaten en notarissen en ik voelde me een beetje een vreemde eend in de bijt. Toen ik in het tweede jaar zat werd echter door een aantal progressieve studenten, samen met een aantal kritische professoren uit verschillende wetenschappelijke disciplines de werkgroep SOJUWE opgestart, de socio-juridische werkgroep die actie voerde voor de democratisering van het onderwijs en erg kritisch was voor de kwaliteit van het universitair onderwijs. Op juridisch vlak werd de rechtshulp en vooral de betaalbaarheid ervan in vraag gesteld. Voor veel mensen was die onbetaalbaar. Men kon weliswaar een beroep doen op een pro deo advocaat maar dat was dan meestal een stagiair zodat men niet altijd volwaardig verdedigd werd. Later is dat systeem onder druk van progressieve advocaten en magistraten gelukkig op de schop gegaan. In geneeskundige kringen is ongeveer gelijktijdig een gelijkaardige beweging op gang gekomen, die kreeg dan later een politieke component in de werkgroep 'Geneeskunde voor het Volk' van de partij AMADA (thans PVDA), die pleitte voor gratis geneeskunde. In het zog van SOJUWE ontstond in Gent de eerste wetswinkel in België. We huurden een huis in Onderbergen in Gent en we hielden zitdagen."

Je was toen nog student. "Ja, tweedejaarsstudent maar we werden wel opgeleid door de laatstejaarsstudenten die toch een beetje meer planken onder de voeten hadden en een handvol progressieve professoren. Na mijn studies heb ik met vijf collega's een advocatenkantoor, het advocatencollectief, opgericht in dezelfde sfeer nl. betaalbare rechtshulp aanbieden. We verdedigden dus ook mensen die geen advocaat konden betalen zoals huurders, asielzoekers, werklozen, steuntrekkenden, landlopers enz. Maar dit bleek voor het kantoor na een tijd financieel niet haalbaar. Drie advocaten die van thuis uit nog wat financiële ruggensteun hadden zijn gebleven en drie andere, waaronder ik, zijn een andere

-25-

richting uitgegaan. Ik ben gaan werken als jurist bij de stadsdiensten. Maar het kantoor bestaat nog, Van Hende advocaten, en het is nog steeds gevestigd op dezelfde locatie in de Baliestraat. Mijn dochter Emma is er nu één van de advocaten."

Je was ook actief in de Liga voor de Mensenrechten. "Dat lag in de lijn van waarmee ik bezig was: goede en betaalbare rechtshulp, het recht op verdediging is een absoluut mensenrecht. Het was Herman Balthazar die me gevraagd had om zijn functie van voorzitter van de Oost-Vlaamse afdeling van de Liga over te nemen toen hij gouverneur van Oost-Vlaanderen werd. Het is in de Liga dat ik Piet Vermeylen, de zoon van August heb leren kennen. Ook Willem Debeuckelaere was actief in de Liga. We hebben toen vooral gewerkt rond de thematiek van de privacy en gemiliteerd tegen het wetsontwerp rond privacy van de toenmalige minister van Justitie, Jean Gol, die volgens ons te veel macht gaf aan de politiediensten. Willem is later voorzitter geworden van de privacy commissie."

Tijdens je studies aan de universiteit waren er toch heel veel sociale acties? "Inderdaad, de periode van de 'grote opstanden'. Toen ik in 1969 aan mijn universitaire studies begon was net een wekenlange bezetting van het rectoraat beëindigd. Acties voor de democratisering van het onderwijs, 'studenten en arbeiders één front', solidariteit met de mijnwerkers in Limburg - ik ben toen gaan betogen in Limburg tegen de sluiting van de mijnen - baas in eigen buik: abortus uit het strafrecht, de Vietnamoorlog, allemaal thema's waarvoor we op straat kwamen en waarvoor ik veel sympathie had. Ik was absoluut geen maoïst (AMADA, nu PvdA nvdr) - ik vond ze te dogmatisch - maar ik had veel sympathie voor hun actie 'Geneeskunde voor het volk' waar ze pleitten voor gratis geneeskunde. Toen één van de dokters bedreigd werd met beroepsverbod door de Orde van Geneesheren ben ik mee gaan betogen in Antwerpen."

Veel van die acties hebben toch resultaat gehad zoals de democratisering van het universitair onderwijs en de legalisering van abortus. "Veel actievoerders hebben toen hun nek uitgestoken en dat was niet zonder risico's. Eén van mijn goede vriendinnen, Rein Bellens, heeft recent een boek geschreven over haar wedervaren als abortusarts, begin de jaren 1980 toen abortus nog verboden was (1). Samen met tientallen medewerkers werd ze opgepakt en moest ze voor de rechtbank verschijnen in een procedure die jaren aansleepte. Maar er was wel verzet en die acties resulteerden uiteindelijk tot de abortuswet die door het parlement werd goedgekeurd. Zoals je weet heeft koning Boudewijn geweigerd die wet te ondertekenen. Ook het advocatencollectief lag aanvankelijk in conflict met de Orde van advocaten. De toenmalige stafhouder heeft daar wel een bemiddelende rol in gespeeld."

Na je engagement in het advocatencollectief heb je gekozen om jurist te worden bij de stadsadministratie. Die functie veronderstelt toch een zekere neutraliteit. Had dat geen invloed op je sociaal engagement? Kon je zich nog profileren? "Iedereen heeft een overtuiging en wie dat ontkent liegt. Als ambtenaar moet je objectiviteit en gelijkheid hoog in het vaandel dragen. En dat is een beetje mijn handelsmerk geworden. Men had veel vertrouwen in mij. Binnen de politieke strekkingen in de gemeenteraad had ik een groot draagvlak. Alle gemeenteraadsleden stemden voor mij bij mijn aanstelling als stadssecretaris. Wat mijn sociaal engagement betreft, in 1982 heb ik samen met vele jonge mensen het kunstencentrum Vooruit opgericht. Ik was toen nog geen stadssecretaris maar wel directeur economie. Het gebouw had zijn historiek en was eigendom van de socialistische coöperatieve maar van in het begin werd gestreefd naar een zo open mogelijke sociaal-culturele werking. Er waren wel wat wrijvingen toen de socialistische partij haar verkiezingsaffiches niet meer aan de gevel mocht hangen maar dat ging voorbij. Ik heb de functie van voorzitter van de Raad van Bestuur 25 jaar uitgeoefend, dus ook nadat ik was aangesteld als stadssecretaris. Veel ruimte had ik niet naast die job want stadssecretaris van een stad als Gent is een erg drukke job met veel verantwoordelijkheden en dito vergaderingen soms tot een stuk in de nacht. Ik heb me evenwel altijd sociaal geëngageerd naast mijn professionele loopbaan, ik wilde iets doen voor de samenleving en persoonlijk wilde ik ook vermijden om in een soort professionele ééndimensionaliteit te verzanden."

Was het de bedoeling om vanuit het vrijwilligerswerk ook inspiratie te halen voor je functie van stadssecretaris? "Mijn visie is dat als je voor een lokaal bestuur werkt dat je ook de lokale gemeenschap goed moet kennen, zeker als je een topfunctie hebt. Ik heb altijd getracht om geregeld aanwezig te zijn in het Gentse culturele gebeuren. Dat vergt een grote inspanning maar aan de andere kant ben ik iemand die sociaal contact nodig heeft. Ik ben niet iemand die persé op een podium wil gaan staan. Ik voel me goed tussen de mensen. Lokale politici ook lokale ambtenaren moeten zich niet afschermen maar integendeel toegankelijk zijn. De bevolking moet weten wie je bent."

Viel je niet in het spreekwoordelijke zwart gat nadat je je mandaat als stadssecretaris had neergelegd? "Het spreekwoordelijke gat heb ik in elk geval niet gezien. Ik bleef actief in VierNulVier en werd links en rechts gesolliciteerd om iets op te nemen. Ik zal het kort houden: op vandaag ben ik actief bij Woonzorgcentrum Domino, Solidaris, het Sociaal-Economisch Bedrijvencentrum De Punt, Zonneberg (groene stroom), IJV-IFAS (voormalige Jaarbeurs van Vlaanderen) en niet in het minst in het Vermeylenfonds, waar ik lid ben van de redactieraad van DNG en fungeer als huisfotograaf, oh ja, een nieuwe passie."

En dat horen we graag in het Vermeylenfonds. Hartelijk dank voor dit boeiende gesprek.

(Boekcover): Kroniek van een mijlpaal in vrouwenrechten MIJN STRIJD VOOR ABORTUS Rein Bellen

Bellens Rein, Mijn strijd voor (1) Abortus. Kroniek van een mijlpaal in vrouwenrechten, Antwerpen, Houtekiet, 2025, 310 p

-26-

COLUMN

COLUMN De onvoltooid verleden tijd - Peter Benoy

Een Aards Paradijs voor iedereen (deel I)

(Foto): 17de eeuwse Guarini Barok © M & G Therin-Weise

Onder leiding van Praxagora veroveren de vrouwen verkleed als mannen de macht in Athene ... We wonen 24 eeuwen geleden in het theater op het Partenon de première bij van Ekklesiazousat (391 v.Chr. / Het Vrouwenparlement), het nieuwe stuk van Aristofanes ... Praxagora begint nu haar hervormingsplannen uiteen te zetten: verbod op alle privé-eigendom, gelijk loon voor iedereen, aan alle basisbehoeften zal worden voldaan door een gemeenschappelijk fonds, ouderlijke verantwoordelijkheden worden gedeeld door de gemeenschap, in de huizen worden muren gesloopt zodat de bewoners een gemeenschappelijke ruimte delen, gerechtsgebouwen zijn overbodig geworden (door de afschaffing van het privé-vermogen zijn er bijna geen betwistingen), maaltijden worden in gemeenschappelijke eetzalen geserveerd, iedereen kan slapen met wie hij of zij wil zolang ze ook slapen met oude en lelijke mensen. Dat laatste is er natuurlijk om het spektakelelement van de komedie in stelling te brengen: een jong verliefd koppel wordt verstoord door een oude vrouw die de jongen opeist, maar alles eindigt uiteindelijk in een groot feest.

Heeft deze voorstelling, die oercommunistische principes verkondigt, iets in het Atheense publiek wakker gemaakt?

Neen, er is uitbundig gelachen met de absurde humor van zoiets ondenkbaars. Toch vinden we in dit stuk, hoewel niet als een blauwdruk voor een ideale samenleving bedoeld, al een aantal elementen van latere utopische literatuur: democratie door de afschaffing van privé-bezit, gelijk loon, de grote verantwoordelijkheid van de gemeenschap, enz. ...

De geschiedenis van de mensheid is er een van overheersende klassen die andere klassen onderdrukken en hun vrijheden beperken. Onvermijdelijk leidt dat tot kritiek en rebellie, tot klassenstrijd. Dat ongenoegen ligt aan de basis van het verbeelden van wat een ideale samenleving zou kunnen zijn en aan de hoop dat die kan gerealiseerd worden vanuit de bestaande.

Utopische geschriften zijn niet meer of minder dan denkoefeningen over een ideale samenleving; de ideologische achtergronden van de denker of de schrijver, zijn religieuze en maatschappelijke visie, zijn daarin bepalend. Hun geschriften impliceren een direct of indirect verwijt aan de bestuurders of heersers van hun tijd. Zolang het om fictie gaat, waaraan geen eisend overgangsprogramma van het oude regime naar een nieuw is verbonden, blijven die geschriften vrijwel ongevaarlijk voor de machtshebbers. Meestal wordt de ideale samenleving gesitueerd in het decorum van een nog niet gekend en vrijwel onbereikbaar eiland, in een ver afgelegen regio, op een andere planeet of in een toekomstige tijd. Het verbeelden van een ideale samenleving of zijn dystopische tegenhanger heeft heel wat auteurs geïnspireerd, o.m. Plato, Plutarchus, Christine de Pizan, Thomas More, Tommaso Campanella, Francis Bacon, Rabelais, De Sade, Voltaire, Charles Fourier, H.G. Wells, Aldous Huxley. Alleen al in boekvorm zijn er honderden verschenen. We beperken ons hier tot enkele van de meest kenmerkende.

De grens tussen utopie en dystopie is soms moeilijk te trekken; subjectiviteit en tijdsgeest spelen een grote rol in de perceptie. Opvallend is dat de laatste honderd jaar de nadruk ligt op literaire dystopieën. In vele landen staat nu eenmaal dystopie dichter bij de dagelijkse realiteit. Misschien ook omdat conflictsituaties beter materiaal zijn voor fictie. Wie vandaag nadenkt over utopie heeft een samenleving voor ogen die een zo groot mogelijke gelijkheid, democratie en vrijheid van iedereen nastreeft en in staat is om conflicten geweldloos op te lossen.

Omstreeks 380 v.Chr., 12 jaar na de voorstelling van Het Vrouwenparlement, schreef Plato Politeia (De Republiek), de belangrijkste utopie uit de Griekse oudheid. Als Plato de voorstelling van Aristofanes niet heeft bijgewoond, kende hij ongetwijfeld de inhoud ervan.

Rond de tafel zitten o.m. Socrates (die al een 20-tal jaren geleden tot het drinken van de giftbeker werd veroordeeld) en Plato's broers Glaukon en Adeimantos. Hun beeld van de ideale staat dat stilaan vorm krijgt doorheen de discussies beantwoordt zeker niet aan de hedendaagse criteria; de lezer kan niet naast het ondemocratisch en autoritair karakter ervan. Alles is gemeenschappelijk; de gemeenschap moet in ieders behoeften voorzien inzake voedsel, woning, kleding, enz. Er wordt van uitgegaan dat mensen van nature ongelijk zijn en op grond daarvan bestaan er drie klassen: de heersers-filosofen die de staat leiden; de wachters die zorgen voor de veiligheid en

-27-

een bevoorrecht statuut genieten; de klasse die goederen produceert en de economische basis vormt. Los daarvan zijn er de slaven. De twee hoogste klassen, mensen die door hun gezond verstand beter zijn, moeten de bonte verzameling van hartstochten, genoegens en pijnen van de massa in toom houden. Opvoeding is niet de zaak van de ouders maar van de hele gemeenschap. Merkwaardig is het standpunt tegenover cultuur. Poëzie wordt afgekeurd omdat ze uit leugens bestaat en onfatsoenlijk is; alleen heldendichten en hymnes worden toegestaan. Verhalen rond de strijd van goden, hun hebzucht, hun lusten, worden niet toegelaten omdat ze slechte voorbeelden zijn, vooral voor de jeugd. Homeros bv. is te mijden.

Bijna 2.000 jaar later. In de laatste dagen van 1516 verschijnt Thomas More's Utopia, een fictief afgelegen eiland. Ten dele een Vlaamse aangelegenheid; More verbleef van mei tot december 1515 in Antwerpen, waar hij te gast was bij Pieter Gilles, humanist, stadssecretaris en drukker, die evenals Erasmus ook een rol speelde in de realisatie van het boek dat werd gedrukt te Leuven bij Dirk Martens van Aalst.

In de Antwerpse kathedraal ontmoet More zijn vriend Pieter Gillis, die staat te praten met Raphael Hythlodaeus (een fictief personage), die vijf jaar in Utopia heeft gewoond. Raphael vertelt over het leven ginder, waar geen privé-eigendom bestaat maar alles publiek eigendom is. Geld bestaat er niet. Wat je nodig hebt krijg je van de overheid, ook een woonst en kleding. Iedereen is verplicht om te werken, maar slechts 6 uur per dag; de vrije tijd dient voor het sociaal leven en de intellectuele vervolmaking. Veel belang wordt gehecht aan het onderwijs waarin iedereen gelijke kansen krijgt. Verschillende bestuursniveaus worden democratisch verkozen; een stad wordt geleid door een verkozen vorst. Er zijn 54 steden die elk uit 6.000 families bestaan. De ouderen hebben gezag over de jongeren, de man over zijn vrouw en de ouders over hun kinderen. Er waren grote ruimtes om samen te eten, hoewel thuis eten ook toegelaten was. De keuze van godsdienst was vrij, maar werd beleden in gemeenschappelijke tempels. Atheïsme was verboden. De Utopiërs verafschuwden oorlog, maar waren altijd voorbereid op dreigende invasies.

Op twee punten is deze ideale staat ontgoochelend. De ondergeschiktheid van de vrouw bleef een feit en hoewel de slavernij in West-Europa na de Middel-eeuwen grotendeels was afgeschaft (de kolonies buiten beschouwing gelaten), werd in Utopia het vuile werk door slaven (krijgsgevangenen of veroordeelden) gedaan. Desondanks is deze Utopia een lichtend voorbeeld geworden voor wie zich later aan deze thematiek waagde.

Laten we de literatuur even buiten beschouwing. Soms komen historische evenementen uit een onverwachte hoek. In 1610, een kleine eeuw na het verschijnen van Utopia, stichtten de Jezuïeten een eerste missiepost in het huidige Paraguay; door in te spelen op hun tradities en hun taal te respecteren slaagden ze erin het vertrouwen te winnen van de Guarani, een indianenvolk dat rond het drielandenpunt van Paraguay, Argentinië en Brazilië leefde, en het te bekeren. In de loop van de volgende jaren breidden ze hun missieposten, reducciones, uit tot een dertigtal steden met maximum 20.000 inwoners, zodat ze een gebied van zo'n 350.000 km, vooral oerwoud, bevolkt door een 150.000 Guarani konden vrijwaren van het Portugese en het Spaanse kolonialisme en de talloze slavenhandelaars. Was wat de Jezuïeten er realiseerden in oorsprong een experiment? Werden ze geïnspireerd door More? Nogal wat echo's van Utopia horen we in hun organisatievorm weerklinken.

In het Christelijk Gemenebest dat ze daar uitbouwden bestond geen privé-bezit, geen interne geldcirculatie; iedereen kreeg een voor zijn tijd comfortabele woonst en gelijke rantsoenen uit gemeenschappelijke magazijnen. Een werkduur van zes uur was verplicht, genoeg om de welvaart van de bevolking te garanderen. In elke stad stond centraal een kerk, verder waren er scholen (onderwijs was verplicht), een hospitaal, een ouderlingentehuis, enz. Buiten een Jezuïet als eindverantwoordelijke was het beleid en de organisatie in handen van verkozen Guarani. Welk Europees land kon in die tijd zo'n welvaart en sociale gelijkheid bieden? Ook de alfabetiseringsgraad lag er aanzienlijk hoger en de levensduur steeg op korte tijd spectaculair. Er ontwikkelde zich een rijk cultureel leven, vooral in muziek, beeldende kunst en architectuur, de zgn. Guarani Barok. Wel ging een klein deel van de opbrengsten naar de Spaanse kroon; dat gaf een garantie voor het voortbestaan van de gemeenschap. De soms overwoekerde ruïnes die je vandaag nog kunt zien, zijn daar stille getuigen van.

Deze samenleving heeft van 1610 tot 1768 gefunctioneerd. Dan hebben de Portugese en Spaanse kolonisten de indianen vermoord en hun steden vernietigd. Geen enkele revolutie heeft zo lang stand gehouden. Tot vandaag is het een wat vergeten episode in de Latijns-Amerikaanse geschiedenis gebleven, te katholiek voor de marxisten en te communistisch voor de kerk. Voltaire zal het later omschrijven als Un triomphe de l'humanité.

(wordt vervolgd)

Tekening van Utopia uit de eerste druk van 1516 VTOPIAE INSVLAE FIGVRA

-28-

NIEUWS

Nieuws

Dankwoord voor de afdeling Oudenaarde

Met veel waardering en respect willen we een bijzondere groep mensen in de bloemetjes zetten: onze toegewijde vrijwilligers van de afdeling Oudenaarde, die na vele jaren van onvermoeibaar engagement hun werking afsluiten.

Trudy, Roger, Nick, Nadine ... Jullie inzet betekende voor deze afdeling veel meer dan het organiseren van activiteiten. Door jullie enthousiasme, creativiteit en gastvrijheid gaven jullie vorm aan ontmoetingen die taal en cultuur verbindend maakten in de stad. Of het nu ging om inspirerende lezingen, exposities in het Liedtskasteel, uitstappen, literaire of culturele bijeenkomsten: telkens opnieuw werd een warme, open plek gecreëerd waar mensen terecht konden om te leren, te delen en samen te groeien. Johan Soenen zorgde ook, met zijn typerende onnavolgbare zachtmoedigheid, voor de ontsluiting van verhalen over de lokale gemeenschap. Getuige daarvan zijn laatste publicatie 'De Vierschaar'. Johan liet een fantastische bron inspiratie na. Dit engagement straalt precies de missie uit waarvoor het Vermeylenfonds al decennialang staat: de kracht van taal en culturele expressie inzetten om onze samenleving sterker, mooier en warmer te maken. Dankzij jullie volharding, hart voor de zaak en blijvende inzet werd Oudenaarde een rijkere, meer verbindende plek. Deze nalatenschap leeft voort in vele herinneringen en in de mensen die jullie inspireerden. Heel veel dank voor alles wat jullie voor onze gemeenschap hebben betekend. Het laat een blijvende indruk na en wie weet vormt het inspiratie en ook een startpunt voor een nieuwe groep in de stad!

Frederik Dezutter, directeur Vermeylenfonds

Vermeylenfonds Oudenaarde is voor altijd verbonden met Johan Soenen. In 2006 startte ik mijn carrière bij het Vermeylenfonds en Johan was naast algemeen voorzitter ook voorzitter van de afdeling in Oudenaarde. Het was een verademing om als jonge twintiger op een inspirerende manier met Johan doorheen de wereld van het Vermeylenfonds en breder, van literatuur en humanisme te navigeren. De levensles van Johan is als een kompas dat me tot vandaag doorheen het labyrint van ontmoetingen loodst. Wie met eenvoudige taal complexe thema's bespreekbaar maakt, weet dat je van iedereen kan leren. Wat de meest intelligente mensen kenmerkt is hun vermogen om iedereen gelijkwaardig te behandelen in de zoektocht naar kennis door dialoog. Na het overlijden van Johan zette Trudy met dezelfde passie het Vermeylenfonds in Oudenaarde verder. Heel veel dank voor zoveel bezieling en geestdrift. Jullie zijn inspiratiebronnen.

Fabjen Schotte, adjunct-directeur Vermeylenfonds

(Foto's)

-29-

COLUMN

Column - Lina Corrigan is een feministische activiste en schrijver, die met lyrische non-fictie het onbespreekbare verwoordt, verborgen patronen verlicht en een hoopvolle toekomst schetst.

Liefste druppel,

De druppel valt en plonst en verdwijnt in het glazen oppervlak. Lang verloren in de anonimiteit van de watermassa ziet de druppel niet welke kringen ze heeft veroorzaakt. Welk verschil kan één druppel maken?

(Foto)

Het is verleidelijk om in de machteloosheid van het individu te glippen. Om te zinken in aangekochte eenzaamheid en extraordinaire zaken als onmogelijk te beschouwen. Een krant gevuld met casual catastrofes. Hetzelfde nieuws als gisteren: mensen behandeld als zweterige zakdoeken en eurotekens als het hoogste goed. Rechten verkleinen in het oog van de besparingen, de oorlogen vernielen alles van mensen tot waardigheid, het weer wordt kouder en warmer, allez toch extremer en AI pikt al ons drinkwater. Jesus, het is nog maar dinsdag.

Overweldigd en overrompeld, nog voor de dag deftig begonnen is, voelen we de steen in maag. Er moet iets gebeuren. Iemand moet iets doen. Iemand ergens. Alsof één persoon aan het ontbijt opgewassen is tegen het kwaad van de wereld. En dan stellen we de vraag: "Welk verschil kan één vrijwilliger maken?"

De student die tussen het blokken door jonge gidsen leert sjorren. De gepensioneerde die met versgeperste appelsiensap het ziekbed tot een vijfsterrenhotel tovert. De voltijdse werker die na de uren soep in een heksenketel brouwt voor de lege magen.

Het antwoord? "Al het verschil van de wereld." We vergeten hoeveel betekenis de kleine dingen dragen. Dat een warme glimlach de dag kan ophelderen. Soms wil je gewoon behandeld worden als mens. Dat een deken de koude stenen nacht gedogen maakt. Soms wil je gewoon slapen als een burger. Dat een voetbalmatch de ultieme escape kan is. Soms wil je gewoon spelen als een zorgeloos kind.

Vrijwilligerswerk maakt het verschil tussen een maatschappij en samenleving. Het verschil tussen naast elkaar wonen en buren zijn. Het verschil tussen bestaan en leven. Het is het bindmiddel van de samenleving die soms als gebroken eilanden voelt.

Zoveel dat scheef zit in de maatschappij wordt rechtgetrokken door de regen van vrijwilligers. We transformeren levens elke dag. Kleine druppels, grote kringen. Veel druppels, veel kringen. We zien vaak niet welke kringen we als vrijwilliger maken. En dan is goed om te onthouden: alleen zijn we druppels, samen zijn we een watermassa.

Liefste druppel, wij zien jou, dank je wel.

-30-

Column - Anita

Vrijwillige Column

(Foto): © Paul Teerlinck

Jaren geleden werd ik als bestuurslid van Vermeylenfonds Nevele aangesproken door een redactielid, met de vraag mijn cursiefje 'Vrijage' te publiceren in DNG. "Je moet dat woord eens schrijven, het krult en kronkelt onder je pen ..." zo begon de tekst, en meteen ook mijn bescheiden 'carrière' als columniste. Toon en inhoud veranderden gaandeweg van 'geestig' in meer nadenken over taal en woorden, naar de gewrochten die ik nu schrijf. Ik geniet van het schrijven, al is het vaak een karwei. Na publicatie toets ik af wat voorgaande artikelen van academici en kunstenaars in het blad schrijven over het thema. Ik ben het Vermeylenfonds dankbaar dat ik ongedwongen kan schrijven, het laat me toe om een andere insteek te vinden. Schrijven stimuleert mij om bij woorden stil te staan en er voorzichtig mee om gaan. Pratend sla ik meer onzin uit vrees ik.

Soms vraag ik mij af, wie leest dit? De laatste tijd heb ik mijn kleinkinderen als lezer in gedachten. Ooit was ik graag lerares of nog liever journaliste geworden, maar de financiële situatie thuis zat niet mee. Ik moest geld binnenbrengen. Ik was zeventien toen ik een administratieve job aannam. Vanaf mijn kindertijd las ik boeken, dus bleef ik het doen in mijn vrije tijd. Het waren de heerlijke late jaren '60! Ik engageerde mij in de plaatselijke culturele -en sociale bewegingen. Volgde cursus waar ik kon en ging naar lezingen, trouwde, kreeg kinderen. Niets om financieel 'rijk' van te worden. Soms, als ik aan studerende jongeren naar de motivatie van hun studiekeuze vraag, krijg ik vrank en vrij het antwoord "rijk worden". Dat stemt toch tot nadenken? Naar mijn gevoel, wordt vrijwilligerswerk door jongeren vaak als liefdadigheid gezien, dat vinden ze oubollig. Uit geloofsovertuiging of plichtsgevoel een engagement aangaan, is dat ook voor een deel. Maar, uit solidariteit of sociaal engagement? De ene reden is niet beter dan de andere, dacht ik aanvankelijk. Toch zou ikzelf niet uit pure liefdadigheid willen geholpen worden, absoluut niet! Op dat punt kan ik de jongeren bijtreden. De antipathie tegen altruïsme van sommigen echter, speelt ook de jeugdverenigingen parten. Er is nood aan verantwoordelijke leiders om met jonge kinderen om te gaan. Geen kwibussen die hen vier liter water laten drinken in een spelletje!

De virtuele realiteit sluipt overal het leven binnen: jongeren begeven zich op het internet om elkaar te ontmoeten en te beïnvloeden. Volwassenen organiseren zich via 'docl.com' voor buurthulp enz. Gelukkig blijkt het fysieke boek de laatste jaren op te bloeien! Ik las dat het idee om liefdadigheidswerk als vernedering te zien, in de jaren '30 van vorige eeuw, ook daagde bij Franklin Roosevelt. Zijn eerste presidentsperiode begon omzeggens in een failliet Amerika. Er was enorme werkloosheid! De toenmalige 'Armenzorg' gaf de verarmde Amerikanen een schuldgevoel, "alsof ze de oorzaak zijn van hun miserie en ervoor moeten boeten. Het is vernederend", zei de president in één van zijn wekelijks radioprogramma's. Zijn 'New Deal' zou die situatie aanpakken. Het was een kwestie van sloganesk woordgebruik, want een echt plan was er niet. Naast de president en zijn vrouw Eleonore, werd het denk- en doe werk op touw gezet door een team van welgeteld, vier ijverige onzelfzuchtige medewerkers van het Witte Huis: drie mannen en een vrouw. Mensen met visie en verbeelding, werkten dag en nacht aan structurele verbeteringen, uit menslievendheid en zonder eigen winstbejag. Er volgden talloze projecten in onderwijs, landbouw, infrastructuur. Er kwamen meer wegen, riolering, bruggen ... Er was werk, er was geld, er was economie. Het voorbeeld van August Vermeylen om kunst en cultuur te steunen en arbeiders daarbij te betrekken, werd hier niet gevolgd. Aan 'volksverheffing' deed men niet. Wél hief men de 'drooglegging' op ... Sommige lezers zullen begrijpen dat ik mijn mosterd haal uit het boek 'De wisselwachter' van Geert Mak. Ik mag het dan ook met klem aanbevelen. Het levert mij geen geldelijk gewin op.

-31-

Aanraders!

(Foto): They want us out

'They Want Us Out' is het debuut van de Egyptische auteur Poppers Fairy. De auteur weigert te fluisteren. Lachend, krabbend, pijnigend en beminnend baant die zich een weg door het bureaucratische doolhof van de Belgische immigratie, vanuit een onverbloemd queer perspectief.

'They Want Us Out' is tegelijk overlevingshandleiding, bureaucratisch exposé en een rauwe, radicale liefdesbrief aan elke queer migrant die verstrikt raakt in de Europese immigratiesystemen.

Geschreven door een queer-Egyptische auteur die in het Belgische verblijfslabyrint navigeert, verweeft dit boek bijtende satire, persoonlijke ervaringen en praktische juridische kwesties tot één krachtig hulpmiddel.

Het is geen doorsnee "how-to" guide, maar een diep persoonlijk, door woede gedreven antwoord op de nachtmerrie van migratiepapieren, verpakt in humor en oprechtheid. Of je nu worstelt met visumaanvragen, vijandige gemeentes trotseert of simpelweg probeert te overleven als queerlichaam in een systeem dat niet voor jou gebouwd is: dit boek belooft geen magie, maar biedt helderheid, context en hoop.

Op 28 januari 2026 werd in de De Centrale in Gent het boek voorgesteld. Een art expo, een uitleen- en verkooppunt en performance art, een warme samenkomst voor de queer community. Lees er meer over op vermeylenfonds.be.

Poppers Fairy, is schrijver, onderzoeker, activist, bruggenbouwer en systeemverstoorder, met een achtergrond in beleidsonderzoek, queer-migrant-belangenbehartiging en curriculumontwikkeling voor de dekolonisatie van Afrikaans handelsbeleid.

2026 - paperback, 108p. - geïllustreerd, in kleur - in samenwerking met Merhaba en Vermeylenfonds, 15 €. www.epo.be/shop/they-want-us-o...

Je kan het boek ook uitlenen!

-32-

huis van de mens is vrijzinnig humanistisch

Wij zijn er voor jou!

Bij deMens.nu staat de mens centraal. Mensen hebben mensen nodig. En mensen willen verbonden zijn met elkaar. Daarom vind je overal in Vlaanderen en Brussel een huisvandeMens in je buurt.

In een huisvandeMens kan je terecht voor:

Informatie Bij ons vind je informatie over levensbeschouwelijke onderwerpen, over het vrijzinnig humanisme en zijn waarden, en over ethische en maatschappelijke thema's zoals euthanasie, abortus, mensenrechten ...

Vrijzinnig humanistische plechtigheden Wil je graag stilstaan bij een belangrijke gebeurtenis in je leven? Wij helpen je bij de organisatie van een vrijzinnig humanistische plechtigheid bij een geboorte of adoptie, een huwelijk of relatieviering, een overlijden of afscheid  ...

Gesprekken Bij ons kan je terecht voor gesprekken omtrent levensvragen en zelfbeschikking, levensbeschouwing en zingeving.

Waardig levenseinde Wij bieden informatie over euthanasie, patiëntenrechten, palliatieve zorg  ... en helpen je met het opstellen van een wilsverklaring.

Gemeenschapsvorming Een huisvandeMens werkt als vrijzinnig humanistische draaischijf en geeft ondersteuning aan onze lidverenigingen. In een huisvandeMens vind je informatie over initiatieven en activiteiten van de lokale vrijzinnig humanistische verenigingen en ontmoetingscentra.

Vrijwilligerswerk Heb je zin om het vrijzinnig humanistische netwerk te versterken? Vrijwilligers zijn bij ons meer dan welkom. Wij zorgen voor begeleiding en geven je alle kansen. Zo kan je onder meer plechtigheden verzorgen of meewerken aan gemeenschapsvormende activiteiten.

De huizenvandeMens zijn een initiatief van deMens.nu

deMens.nu vertegenwoordigt Nederlandstalige vrijzinnig humanistische verenigingen in Vlaanderen en Brussel

deMens.nu Magazine Zoomt in op mensen en maatschappelijke tendensen vanuit een vrijzinnig humanistisch perspectief. Verschijnt viermaal per jaar.

Gratis proefnummer of gratis abonnement? Mail naar info@deMens.nu Of schrijf naar deMens.nu-UVV vzw Brand Whitlocklaan 87 bus 9 1200 Sint-Lambrechts-Woluwe Of telefoneer naar 02 735 81 92

de mens.nu is vrijzinnig humanistisch Bezoek ons op wwwdeMensnu facebookcom/deMensnu